Noc Iwana Kupały (Noc świętojańska) – Ночь на Ивана Купалу
Obraz „Noc Iwana Kupały”, znany też jako „Noc świętojańska”, to nocna scena Henryka Siemiradzkiego z ludowego święta przy ognisku nad rzeką. Malarz umieścił ją w ukraińskim pejzażu z okolic Charkowa, swoich rodzinnych stron. Obraz należy do Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki.
Siemiradzki kojarzy się przede wszystkim z antycznym Rzymem, ale urodził się w 1843 roku w Nowobiełgorodzie w guberni charkowskiej. W Charkowie chodził do gimnazjum i ukończył studia na wydziale fizyczno-matematycznym uniwersytetu, zanim wyjechał na naukę do petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych. Według rosyjskich biografów już w czasach petersburskich sprzedawał i wystawiał sceny rodzajowe o ukraińskiej tematyce.
Według informacji o wystawie w Sukiennicach „Noc Iwana Kupały” przedstawia ukraiński plener z okolic Charkowa. Źródła różnie datują obraz: angielska Wikipedia podaje lata 80. XIX wieku, opis w Wikimedia Commons rok 1892.
ArtystaHenryk Siemiradzki (1843–1902)
DziełoNoc Iwana Kupały (Noc świętojańska) Ночь на Ивана Купалу
Technikaolej
Gdzie jest oryginałLwowska Narodowa Galeria Sztuki, Lwów
Czym jest Noc Kupały?
Noc Kupały to słowiańskie święto letniego przesilenia, związane z chrześcijańskim świętem Jana Chrzciciela. Obchodzą je m.in. Polacy, Ukraińcy, Białorusini i Rosjanie. Część z nich świętuje w czerwcu, w nocy z 21 na 22 albo z 23 na 24 czerwca, a ci, którzy trzymają się kalendarza juliańskiego, w nocy z 6 na 7 lipca.
Najważniejsze zwyczaje to ogniska rozpalane nad wodą, tańce wokół ognia i skoki przez płomienie. Na wodę puszczano wianki i wróżono z nich, m.in. o zamążpójściu. Ważna była też kąpiel w rzece. Według ludowych wierzeń tylko tej jednej nocy w roku zakwita kwiat paproci.
Co widać na obrazie?
Scena dzieje się nocą. Po lewej, pod wielkim drzewem, płonie ognisko, które oświetla grupę młodych ludzi w białych, haftowanych koszulach. Dziewczęta mają na głowach wianki z kwiatów, a na szyjach czerwone korale. Jedna z dziewcząt, w zielonej spódnicy, bosa, biegnie albo tanecznie podskakuje w stronę ognia. Inni stoją, siedzą na trawie albo przykucają przy płomieniach.
Po prawej stronie stoi kobieta w wianku i kamizelce, z rękami na biodrach, i przygląda się zabawie. Za nią płynie rzeka, w której odbija się księżyc w pełni, a na brzegu widać chatę ze słomianym dachem. Obraz zestawia dwa źródła światła: ciepły, czerwony blask ogniska i chłodną, niebieską poświatę księżyca. Badaczka Anastasija Stecjuk w artykule z 2026 roku zwraca uwagę, że woda, ogień i przyroda są tu kluczowymi symbolami kupalskiego obrzędu, a obraz łączy cechy akademizmu i romantyzmu.
Gdzie można zobaczyć „Noc Iwana Kupały”?
Obraz należy do Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki. W 2016 roku był pokazywany w Krakowie, w Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach, na wystawie „Poszukując Arkadii”. Muzeum Narodowe w Krakowie pokazało wtedy dwanaście obrazów olejnych Siemiradzkiego wypożyczonych ze Lwowa, m.in. „Sielankę” i „Noc Iwana Kupały”.
Najczęstsze pytania
Gdzie jest oryginał obrazu „Noc Iwana Kupały”?
We Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki. W 2016 roku obraz był wypożyczony na wystawę w krakowskich Sukiennicach.
Kiedy powstał obraz?
Dokładna data nie jest pewna. Źródła podają lata 80. XIX wieku albo rok 1892.
Jakie miejsce przedstawia obraz?
Ukraiński plener z okolic Charkowa, rodzinnych stron Siemiradzkiego. Widać rzekę, chatę i ognisko pod drzewem w świetle księżyca.
Produkty z obrazem „Noc Iwana Kupały (Noc świętojańska)”
Reprodukcję obrazu drukujemy na zamówienie w naszej firmie w Wołominie – większość produktów także szyjemy. Poniżej wybrane z nich.
