Henryk Siemiradzki namalował „Pochodnie Nerona”, zwane też „Świecznikami chrześcijaństwa”, w Rzymie w 1876 roku. Ogromne płótno pokazuje przygotowania do kaźni chrześcijan w ogrodach Nerona. W 1879 roku malarz podarował je Krakowowi i obraz stał się pierwszym dziełem w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie, gdzie wisi do dziś w Sukiennicach.
Henryk Siemiradzki (1843–1902), Pochodnie Nerona (1876) · Muzeum Narodowe w Krakowie, Sukiennice.
Jak powstały „Pochodnie Nerona”?
Temat pochodzi z historii Rzymu. W 64 roku miasto strawił wielki pożar, a cesarz Neron obwinił o niego chrześcijan. Tacyt w „Rocznikach” opisuje, że skazańców palono jako żywe pochodnie, które oświetlały cesarskie ogrody po zmroku. Siemiradzki korzystał z relacji Tacyta i Swetoniusza, a także z modnej wtedy książki Ernesta Renana „Antychryst” (1873) o prześladowaniach za Nerona.
Obraz był gotowy w 1876 roku. Po raz pierwszy pokazano go w maju i czerwcu 1876 roku w rzymskiej Akademii Świętego Łukasza. Dochód z biletów malarz przekazał na budowę Palazzo delle Esposizioni przy via Nazionale. Jeszcze w tym samym roku płótno oglądano w Monachium i Wiedniu, a w 1877 roku w Berlinie, Warszawie i Petersburgu.
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Krakowie, Sukiennice
Co dokładnie przedstawia obraz?
Akcja toczy się przed Złotym Domem Nerona (Domus Aurea). Po lewej, na marmurowych schodach i tarasach, tłoczą się dworzanie, goście i służba w barwnych szatach, z wieńcami kwiatów na głowach. W środku niewolnicy znoszą po schodach złotą lektykę z cesarzem, obok prowadzą tygrysa. Po prawej stoją wysokie pale owinięte słomą, do których przywiązano skazańców. Przy palach pracują ludzie na drabinach, a na pierwszym planie klęczy mężczyzna przy misie z ogniem.
Malarz uchwycił chwilę tuż przed podpaleniem pochodni. Niebo jest już ciemne, ale scenę wypełnia jeszcze ciepłe światło. Na tablicach przy skazańcach wypisano rzekome winy. Płótno ma około 3,85 na 7 metrów.
Jak obraz trafił do Krakowa i dał początek Muzeum Narodowemu?
Siemiradzki chciał sprzedać obraz carowi Aleksandrowi II, ale oferta została odrzucona. W październiku 1879 roku przyjechał do Krakowa na obchody 50-lecia pracy literackiej Józefa Ignacego Kraszewskiego, z którym się przyjaźnił. Podczas uroczystego obiadu w hotelu Victoria ogłosił, że podaruje obraz do Sukiennic „na pożytek krajowi”. Następnego dnia, 7 października, rada miasta podziękowała za dar i przeznaczyła część pierwszego piętra Sukiennic na galerię, a w razie potrzeby na muzeum narodowe.
Muzeum Narodowe w Krakowie nazywa „Pochodnie Nerona” dziełem założycielskim swojej kolekcji. Obraz wisi w Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach, w sali nazwanej imieniem Siemiradzkiego. Obraz bywa zestawiany z powieścią „Quo vadis” Henryka Sienkiewicza, która opisuje te same prześladowania. Sienkiewicz znał malarza i w 1890 roku gościł w jego rzymskim domu.
Losy płótna w XX wieku
Po wybuchu I wojny światowej obraz nawinięto na walec i ukryto na Wawelu, w zamurowanej skrytce z wentylacją. Przeleżał tam dziewięć miesięcy. W czasie II wojny światowej zbiory z Sukiennic przenoszono kilka razy, a dzieła Matejki, Siemiradzkiego, Malczewskiego i Chełmońskiego trafiły do gmachu przy ulicy Smoleńsk.
W latach 2003–2004 płótno przeszło konserwację. Podczas remontu Sukiennic obraz pokazywano w Muzeum Narodowym w Poznaniu. W 2013 roku przebadano go metodą fluorescencyjnej spektroskopii rentgenowskiej w ramach projektu poświęconego warsztatowi Siemiradzkiego.
