Henryk Siemiradzki – Parnas – kurtyna Opery Lwowskiej

Jak powstała kurtyna dla Opery Lwowskiej?

Kurtynę zamówiono razem z nowym gmachem Teatru Miejskiego, zaprojektowanym przez Zygmunta Gorgolewskiego. Teatr otwarto uroczyście 4 października 1900 roku. Wśród gości byli Henryk Sienkiewicz, Ignacy Jan Paderewski i sam Siemiradzki.

Kurtyna nie była jednak gotowa na otwarcie. Siemiradzki malował ją w Rzymie, a do Lwowa trafiła z opóźnieniem. Przed zawieszeniem w teatrze pokazywano ją w Rzymie i we Lwowie. Pierwsze opuszczenie zapowiedziano na 11 stycznia 1901 roku, podczas „Blagierów” Michała Bałuckiego, ale w ostatniej chwili je odwołano z przyczyn technicznych. Udało się dwa dni później, 13 stycznia 1901 roku, na popołudniowym przedstawieniu złożonym z trzech jednoaktówek.

Co przedstawia „Parnas”?

Nazwa nawiązuje do góry Parnas, siedziby Apollina i muz. W centrum stoi ołtarz Apollina z płaskorzeźbą boga jadącego rydwanem zaprzężonym w cztery konie. Poniżej, nad ofiarnym ogniem, siedzi na trójnogu kapłanka Pytia.

Po lewej stronie widać skrzydlatego Geniusza oraz muzy: Erato z lirą, Terpsychorę z bębenkiem, Euterpe z aulosem, Polihymnię i Kalliope z wieńcem laurowym. Po prawej są Melpomena, leżąca Talia i Klio z księgą. Tam stoi też Temida z wagą, przedstawiona bez przepaski na oczach. W tle Siemiradzki umieścił sceny morderstwa, tłum potępionych, zmysłowego Erosa, próżną Sławę i Fortunę na mydlanej bańce.

Obraz otacza namalowana bordiura przypominająca koronkę. Wykonał ją włoski malarz Retrossi według projektu Siemiradzkiego.

Jakie jest przesłanie kurtyny?

Kurtyna ma pokazywać muzom teatru wzorce, z których czerpią sceniczne intrygi. Na otwartej księdze Klio, muzy historii, widnieje pytanie: „Tak było, tak jest, czy tak będzie zawsze?”. Potępieni w tle giną, bo ulegli doczesnym pokusom. Ukraińska Wikipedia opisuje temat kurtyny jako rozważanie o sensie życia i ludzkich działań.

Nie wszyscy byli zachwyceni. Publiczność przyjęła kurtynę oklaskami, ale pojawiły się też zarzuty, że powtarza pomysły kurtyny krakowskiej z 1894 roku. Gabriela Zapolska napisała w „Słowie Polskim” krytyczną recenzję, w której padło zdanie: „Stoją jak pensjonarki”.

Gdzie można zobaczyć kurtynę?

Kurtyna nadal jest w gmachu Lwowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu im. Salomei Kruszelnickiej, a formalnie należy do Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki. Podczas podnoszenia nie jest zwijana, tylko chowana w specjalnej, ognioodpornej metalowej obudowie, co chroni malowidło.

Kurtyna powstała pod koniec życia Siemiradzkiego. W 1901 roku artysta zachorował i stracił mowę, a zmarł 23 sierpnia 1902 roku w Strzałkowie.