Chrystus dźwigający krzyż – Kruisdraging (Christ Carrying the Cross) (ok. 1515–1516 (wg muzeum))
Obraz „Chrystus dźwigający krzyż” z Muzeum Sztuk Pięknych w Gandawie (MSK) pokazuje Chrystusa niosącego krzyż w tłumie wykrzywionych twarzy. Muzeum przypisuje go Hieronimowi Boschowi i datuje na lata 1515–1516, ale część badaczy uważa go za dzieło naśladowcy. To olej na desce, w zbiorach MSK od 1902 roku.
Hieronim Bosch (ok. 1450–1516), atrybucja sporna, Chrystus dźwigający krzyż (ok. 1515–1516 (wg muzeum)) · Museum voor Schone Kunsten (MSK), Gandawa.
Kto namalował gandawskiego „Chrystusa dźwigającego krzyż”?
Autorstwo tego obrazu jest przedmiotem sporu. Muzeum w Gandawie i portal Art in Flanders podają jako autora Hieronima Boscha, a Europeana datuje dzieło na lata 1515–1516. Jeśli to Bosch, byłaby to praca z ostatnich lat jego życia, bo malarz zmarł w 1516 roku.
Katalog wystawy Boscha w Rotterdamie z 2001 roku przypisał jednak obraz naśladowcy i datował go na lata 1510–1535. W 2015 roku podobnie wypowiedział się zespół Bosch Research and Conservation Project. Uznał dzieło za pracę naśladowcy, być może powtórzenie zaginionego obrazu Boscha, i datował je na lata 1530–1540. Argumentem był m.in. rysunek przygotowawczy w podczerwieni, bardzo zbliżony do warstwy malarskiej. Inni badacze, np. Fritz Koreny, bronią autorstwa Boscha, a część uwag zespołu podważano, wskazując na skutki konserwacji z lat 1956–1957.
ArtystaHieronim Bosch (ok. 1450–1516), atrybucja sporna
DziełoChrystus dźwigający krzyż (ok. 1515–1516 (wg muzeum)) Kruisdraging (Christ Carrying the Cross)
Technikaolej na desce, 76,7 × 83,5 cm
Gdzie jest oryginałMuseum voor Schone Kunsten (MSK), Gandawa
Co przedstawia obraz?
Całą powierzchnię deski wypełniają głowy. Nie ma tu krajobrazu ani głębi, tylko ciasno stłoczone twarze na ciemnym tle. Można tu policzyć osiemnaście postaci oraz dziewiętnastą twarz, odbitą na chuście Weroniki.
Chrystus, z zamkniętymi oczami i pochyloną głową, znajduje się w miejscu, w którym przecinają się dwie przekątne obrazu. Krzyż biegnie ukośnie przez lewą górną część kompozycji, a w lewym górnym rogu widać Szymona z Cyreny. W lewym dolnym rogu stoi święta Weronika, również z zamkniętymi oczami, z chustą, na której odbiła się twarz Chrystusa. W prawym górnym rogu pobladły dobry łotr słucha mnicha o odpychającej twarzy, który go spowiada. W prawym dolnym rogu zły łotr wykrzywia się do trzech szydzących z niego mężczyzn.
Co oznaczają groteskowe twarze?
Opis z Europeany zestawia na tym obrazie dobro i zło. Spokojne twarze Chrystusa i Weroniki są punktami ciszy pośród chaosu, a pozostałe typy mają ilustrować zepsucie i głupotę ludzi. W interpretacjach obrazu zdeformowane twarze uosabiają grzechy, za które Chrystus umiera.
Część historyków, m.in. Kurt Falk, wiązała te twarze ze studiami karykaturalnych głów Leonarda da Vinci. Walter Gibson uważał z kolei, że podobieństwo jest niewielkie, a obraz wpisuje się raczej w niemiecką i niderlandzką tradycję przedstawiania oprawców Chrystusa jako postaci zezwierzęconych.
Gdzie można zobaczyć obraz?
Muzeum Sztuk Pięknych w Gandawie (Museum voor Schone Kunsten, MSK) kupiło obraz w 1902 roku. Dzieło ma numer inwentarzowy 1902-H. To olej na desce o wymiarach 76,7 × 83,5 cm. W latach 1956–1957 obraz przeszedł konserwację, podczas której deskę oprawiono w drewniane listwy.
Obraz należy do Flamandzkiej Kolekcji Sztuki (Vlaamse Kunstcollectie). Ten sam temat podejmują też inne obrazy przypisywane Boschowi, m.in. w Pałacu Królewskim w Madrycie i w Kunsthistorisches Museum w Wiedniu.
Gdzie można zobaczyć oryginał obrazu „Chrystus dźwigający krzyż”?
W Muzeum Sztuk Pięknych (MSK) w Gandawie w Belgii, które kupiło obraz w 1902 roku.
Czy obraz na pewno namalował Bosch?
Nie ma co do tego zgody. Muzeum podaje Boscha, ale zespół Bosch Research and Conservation Project w 2015 roku uznał obraz za dzieło naśladowcy z lat 1530–1540.
Jaką techniką namalowano obraz?
To olej na desce o wymiarach 76,7 × 83,5 cm, a nie obraz na płótnie.
Produkty z obrazem „Chrystus dźwigający krzyż”
Reprodukcję obrazu drukujemy na zamówienie w naszej firmie w Wołominie – większość produktów także szyjemy. Poniżej wybrane z nich.
