Renesans Niderlandzki · Kosmiczna Wyobraźnia, Rajskie Owoce i Wizja Zaświatów
Ogród rozkoszy ziemskich (ok. 1490–1500)
Uznawany za jedno z najbardziej zagadkowych, hipnotyzujących i monumentalnych arcydzieł w całych dziejach kultury światowej tryptyk „Ogród rozkoszy ziemskich” (El jardín de las delicias) Hieronima Boscha powstał na przełomie XV i XVI wieku. To wielkoformatowe malowidło na deskach dębowych ukazuje panoramę ludzkiego losu podzieloną na trzy akty: lewe skrzydło przedstawia biblijny Raj ze stworzeniem Ewy, centralna część to szalony, pulsujący zmysłowością ogród doczesnych uciech pełen nagich postaci, gigantycznych truskawek i fantastycznych hybryd, natomiast prawe skrzydło odsłania przerażające Piekło Muzyczne, w którym potępieni cierpią katusze w mroku płonącego miasta. Bosch stworzył wizjonerski moralitet o kruchości pokus, grzechu i tajemnicy istnienia, który fascynuje kolejne pokolenia odbiorców.
Hieronim Bosch, Ogród rozkoszy ziemskich (ok. 1490–1500) · Zbiory: Museo del Prado w Madrycie.
Tajemniczy mistrz z 's-Hertogenbosch
Hieronim Bosch (właśc. Jeroen van Aken) tworzył w brabanckim mieście 's-Hertogenbosch, należąc do elitarnego Bractwa Najświętszej Marii Panny skupiającego najbardziej wpływowych humanistów i patrycjuszy epoki.
W przeciwieństwie do współczesnych mu mistrzów włoskiego odrodzenia, którzy gloryfikowali proporcje ludzkiego ciała, Bosch czerpał z późnośredniowiecznej mistyki, przysłów ludowych, astrologii i alchemii.
Prawdopodobnym zleceniodawcą tryptyku był książę Engelbrecht II z Nassau, co dowodzi, że dzieło to nie było przeznaczone do ołtarza kościelnego, lecz do prywatnej kontemplacji w rezydencji arystokraty.
MalarzHieronim Bosch (ok. 1450–1516)
Dzieło i technikaOgród rozkoszy ziemskich (El jardín de las delicias) (ok. 1490–1500) Olej na desce dębowej (tryptyk)
Kolekcja muzealnaMuseo del Prado Madryt, Hiszpania
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Labirynt symboli, truskawki i piekielne instrumenty
Centralny panel tryptyku to erupcja nieskrępowanej fantazji: ludzie bawią się w krystalicznych sadzawkach, dosiadają egzotycznych zwierząt i chronią się wewnątrz gigantycznych owoców – zwłaszcza poziomek i truskawek, symbolizujących ulotną słodycz grzechu cielesnego.
Na prawym skrzydle Bosch namalował słynne „muzyczne piekło”: grzesznicy są torturowani przy pomocy harfy, lutni, bębna i dud, co nawiązuje do średniowiecznego przekonania o zwodniczym charakterze muzyki świeckiej.
Precyzja rysunku, nasycenie szmaragdowych zieleni, różów i złota oraz nieprawdopodobna inwencja w tworzeniu potworów i machin czynią z tego dzieła absolutny triumf wyobraźni, antycypujący surrealizm XX wieku.
“
„Biedny to umysł, który korzysta z cudzych pomysłów, a sam nie potrafi wymyślić nic nowego.”
Najcenniejsza perła madryckiego Prado
Eksponowany w Museo del Prado w Madrycie „Ogród rozkoszy ziemskich” to jeden z najchętniej oglądanych i najczęściej komentowanych obrazów w historii ludzkości, przyciągający miliony miłośników sztuki.
Obecność detali tego niezwykłego tryptyku we wnętrzu nadaje przestrzeni unikalny, erudycyjny i intrygujący charakter, stając się niewyczerpanym źródłem inspiracji i dyskusji w salonie lub stylowej bibliotece.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Arcydzieło znajduje się w stałej ekspozycji sztuki niderlandzkiej w Museo del Prado w Madrycie.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Ogród rozkoszy ziemskich”
Zanurz się w fascynujący świat renesansowej wyobraźni, fantastycznych stworzeń i mistycznych metafor Hieronima Boscha. Ekskluzywne tekstylia z motywem „Ogrodu rozkoszy ziemskich” to propozycja dla odważnych koneserów sztuki, ceniących polskie rzemiosło najwyższej jakości.
