Hieronim Bosch – Wóz z sianem (Tryptyk wozu z sianem)
Renesans Niderlandzki · Furmanka Marności, Złote Źdźbła i Alegoria Chciwości
Wóz z sianem / Tryptyk wozu z sianem (ok. 1512–1515)
Przenikliwy, bezlitośnie obnażający ludzką chciwość i pełen satyrycznego humoru tryptyk „Wóz z sianem” (El carro de heno / Tryptyk wozu z sianem) Hieronima Boscha to jedno z najbardziej dojrzałych arcydzieł mistrza z Brabancji. Powstałe około 1512–1515 roku płótno opiera się na starym flamandzkim przysłowiu: „Świat jest stosem siana, każdy bierze z niego tyle, ile zdoła chwycić”. Centralny panel przedstawia olbrzymi wóz załadowany po brzegi suchym sianem, za którym rzucają się w amoku przedstawiciele wszystkich stanów – od cesarza i papieża na koniach po żebraków, mnichów i fałszywych lekarzy gotowych zabijać się nawzajem o garść trawy. Niezauważenie dla tłumu potworne, demoniczne bestie ciągną wóz prosto w czeluście piekła pod obojętnym spojrzeniem Chrystusa w obłokach.
Hieronim Bosch, Wóz z sianem (Tryptyk wozu z sianem) (ok. 1512–1515) · Zbiory: Museo del Prado w Madrycie.
Flamandzkie przysłowia i moralitet społeczny
Siano w kulturze Niderlandów symbolizowało rzeczy doczesne, znikome i pozbawione trwałej wartości – bogactwo, zaszczyty, władzę i uciechy materialne, które szybko schną i obracają się w popiół.
Hieronim Bosch z niespotykaną odwagą ukazał w tym orszaku najwyższe autorytety epoki: papież i cesarz jadą dumnie tuż za wozem, uważając, że stóg należy się im z racji urodzenia, podczas gdy plebs bije się i podrzyna sobie gardła u kół furmanki.
Na szczycie stogu siana malarz umieścił scenę dworskich zalotów młodej pary przy dźwiękach lutni, obok której anioł modli się o opamiętanie, a błękitny diabeł dmie w trąbę, podsycając pożądanie.
MalarzHieronim Bosch (ok. 1450–1516)
Dzieło i technikaWóz z sianem (Tryptyk wozu z sianem / El carro de heno) (ok. 1512–1515) olej na desce dębowej
Kolekcja muzealnaMuseo del Prado Madryt, Hiszpania
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Złocista kolorystyka, bestie i błękitne niebiosa
Kolorystyka centralnego panelu opiera się na wspaniałym kontraście między ciepłym, słomkowo-złotym odcieniem siana a zielenią łąk i chłodnym błękitem nieba, z którego Chrystus wskazuje na swoje rany.
Wóz ciągną potworne stworzenia łączące cechy ryb, małp, lwów i owadów, symbolizujące ślepe zwierzęce instynkty, które kierują ludźmi omamionymi pożądaniem zysku.
Prawe skrzydło ukazuje budowę diabelskiej wieży w płonącym piekle, stanowiąc ostrzeżenie przed nieuchronnymi konsekwencjami egoizmu i duchowego zaślepienia.
“
„Wszyscy chwytają siano ze stogu, zapominając, że za wozem idzie śmierć, a przed nim czeka ogień.”
Ponadczasowa mądrość w madryckim Prado
Zbiory Museo del Prado w Madrycie szczycą się kompletnym, oryginalnym tryptykiem Boscha, uznawanym za jedno z najwspanialszych zwierciadeł ludzkiej natury w dziejach.
Obecność motywów „Wozu z sianem” we wnętrzu wnosi ciepło złocistych tonów, głęboką mądrość wieków i niezwykłą erudycję, doskonale komponując się z naturalnym drewnem, lnem i książkami w domowym gabinecie.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Arcydzieło znajduje się w stałej galerii arcydzieł Hieronima Boscha w Museo del Prado w Madrycie.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Wóz z sianem (Tryptyk wozu z sianem)”
Wprowadź do swojego domu złote barwy dojrzałego siana, uniwersalną mądrość i ponadczasowy geniusz Hieronima Boscha. Ekskluzywne tekstylia z motywem „Wozu z sianem” to wyrafinowana dekoracja z głębokim przesłaniem, uszyta z pasją w Polsce.
