Maria Sibylla Merian – Metamorfoza owadów Surinamensium

Czym jest „Metamorphosis insectorum Surinamensium”?

Tytuł po łacinie znaczy „Przeobrażenie owadów Surinamu”. To główne dzieło Merian, owoc jej pobytu w Surinamie w latach 1699–1701. Księga ukazała się na początku 1705 roku w Amsterdamie. Merian wydała ją własnym nakładem, a sprzedawał ją m.in. Gerard Valk. Tekst wydrukowano w dwóch wersjach: po niderlandzku i po łacinie. Planowane wydanie niemieckie nie doszło do skutku, bo zgłosiło się tylko 12 subskrybentów.

To duży format, folio, o wymiarach około 50 × 35 cm. Według niemieckiej Wikipedii powstało najwyżej około 60 egzemplarzy pierwszego wydania. Kolorowany egzemplarz kosztował 45 guldenów: 15 za druk i 30 za ręczne kolorowanie. Plansze kolorowały Merian i jej dwie córki.

Kto wykonał miedzioryty do księgi?

Merian przygotowała rysunki i obrazy na pergaminie, które pod koniec 1702 roku były już gotowe. Na płyty miedziane przenieśli je głównie zawodowi rytownicy. Pieter Sluyter wykonał 35 plansz, Joseph Mulder 21, a Daniel Stoopendael jedną. Trzy plansze, oznaczone numerami XI, XIV i XXXV, Merian wykonała sama.

Księga była potem wielokrotnie wznawiana. W 1719 roku Johannes Oosterwijk wydał ją w Amsterdamie z 72 planszami, dodając 12 nowych. W 1726 roku w Hadze ukazało się wydanie z tekstem łacińskim i francuskim pod tytułem „Histoire des insectes de l'Amérique”.

Co przedstawia plansza 6?

Centrum kompozycji to wysoka, kolczasta łodyga psianki (Solanum stramonifolium) z dużymi, powcinanymi liśćmi, białymi kwiatami i owocami w kolorze zielonkawym i czerwonym. Royal Collection, która ma malowaną wersję tej planszy, nazywa roślinę „coconilla”, a niemiecka Wikipedia podaje surinamską nazwę „Maccai”.

Na roślinie Merian zestawiła owady w różnych stadiach. U góry widać rudą, długowłosą gąsienicę, a niżej włochaty kokon i poczwarkę. W prawym dolnym rogu siedzi żółto-czarna, włochata gąsienica. Dorosłe owady to ćma z rodzaju Automeris, z dużymi „oczkami” na skrzydłach, oraz ćma Molippa nibasa. Royal Collection zaznacza, że gąsienic nie udało się dokładnie oznaczyć.

Gdzie zobaczyć tę planszę?

Odbitki z „Metamorphosis insectorum Surinamensium” mają liczne biblioteki i muzea, więc plansza 6 nie ma jednego miejsca przechowywania. Szczególną wersję ma brytyjska Royal Collection: akwarelę na pergaminie z lat 1702–1703, o wymiarach 38,2 × 28,7 cm (RCIN 921153). To jeden z luksusowych egzemplarzy, w których Merian łączyła odbite kontury z malowaniem ręcznym.