Michaił Wrubel namalował „Demona siedzącego” w Moskwie w 1890 roku. To pierwsze ukończone i zarazem najwcześniejsze zachowane dzieło z jego cyklu o Demonie, inspirowanego poematem Michaiła Lermontowa. Obraz należy do zbiorów Galerii Trietiakowskiej w Moskwie.
Wrubel interesował się Demonem od młodości. Już w 1875 roku, po lekturze libretta opery Antona Rubinsteina „Demon”, pisał o nim do siostry. Bardziej niż opera pociągał go jednak poemat Lermontowa z 1839 roku o upadłym duchu, który zakochuje się w gruzińskiej księżniczce. Według wspomnień Nikołaja Prachowa artysta uważał, że Demon nie jest uosobieniem zła, tylko obrazem wewnętrznej walki ludzkiego ducha.
Pierwsze próby malarskie powstały jeszcze w Kijowie w drugiej połowie lat osiemdziesiątych XIX wieku i się nie zachowały. „Demon siedzący” był pierwszą wersją, którą Wrubel doprowadził do końca. Później do tematu wracał przez lata: w 1899 roku namalował „Demona lecącego”, a w latach 1901–1902 „Demona pokonanego”.
ArtystaMichaił Wrubel (1856–1910)
DziełoDemon siedzący (1890) Демон сидящий
Technikaolej na płótnie, 116,5 × 213,8 cm
Gdzie jest oryginałGaleria Trietiakowska, Moskwa
Jak powstał obraz w domu Sawwy Mamontowa?
Wrubel przeniósł się do Moskwy w 1889 roku i zamieszkał w domu mecenasa Sawwy Mamontowa. Pracę nad Demonem zaczął w maju 1890 roku. W liście do siostry z 22 maja 1890 roku opisał zamysł: półnaga postać siedzi w zamyśleniu na tle zachodzącego słońca, wśród kwiatów. Według relacji syna mecenasa, Wiktora Mamontowa, artysta prosił go o pozowanie.
Praca szła z trudem. Głowa Demona wyszła zbyt duża w stosunku do płótna, więc Wrubel kilka razy zdejmował je z krosna i naciągał na nowo. Na powierzchni obrazu widać liczne poprawki, także w zarysie całej postaci. W Galerii Trietiakowskiej zachował się akwarelowy szkic do obrazu, o wymiarach 17 na 27 cm.
Co przedstawia „Demon siedzący”?
Obraz ma wydłużony, poziomy format, 116,5 na 213,8 cm. Młody, muskularny Demon siedzi na skale z dłońmi splecionymi wokół kolan i patrzy w dal. Jego postać wydaje się wciśnięta między górną i dolną krawędź płótna. Tłem jest górski krajobraz w czerwonym świetle zachodu, a obok wyrastają ogromne, nienaturalne kwiaty przypominające kryształy.
Wrubel kładł farbę szpachlą malarską płaskimi pociągnięciami. Dzięki temu powierzchnia rozpada się na ostre, kanciaste płaszczyzny, a obraz przypomina witraż albo mozaikę. Ciało Demona jest niemal monochromatyczne, a nasycone barwy zostały w tle. Twarz ma cechy męskie i kobiece jednocześnie, co odpowiada słowom artysty, że Demon łączy w sobie oba pierwiastki.
Jak obraz trafił do Galerii Trietiakowskiej?
Na przełomie XIX i XX wieku obraz należał do moskiewskiego kolekcjonera Władimira Girszmana. Pokazywano go na wystawach grupy „Mir iskusstwa” w Moskwie w 1902 roku i w Petersburgu w 1903 roku, a w 1906 roku na wystawie sztuki rosyjskiej w Paryżu.
Po rewolucji, gdy prywatne zbiory były zagrożone, część kolekcji Girszmana zabezpieczył Igor Grabar. „Demon siedzący” trafił w 1917 roku do Galerii Trietiakowskiej i jest tam do dziś, pod numerem inwentarzowym 5600.
