Tamara i Demon – Демон и Тамара (Demon i Tamara) (1891)
Michaił Wrubel wykonał rysunek „Tamara i Demon”, nazywany też „Kochaj mnie!”, w 1891 roku jako ilustrację do poematu Michaiła Lermontowa „Demon”. Praca przedstawia Demona obejmującego Tamarę w klasztornej celi. Oryginał należy do Państwowej Galerii Trietiakowskiej w Moskwie.
W 1891 roku przypadała rocznica Lermontowa i z tej okazji przygotowano jubileuszowe wydanie jego dzieł. Redaktorem był Piotr Konczałowski, który odpowiadał też za ilustracje, a książkę drukowała oficyna I. N. Kusznieriowa. Do udziału zaproszono kilkunastu malarzy, w tym czterech młodych: Walentina Sierowa, Konstantina Korowina, Leonida Pasternaka i Michaiła Wrubla. Wrubel był z nich wszystkich najmniej znany publiczności.
Do zespołu trafił z polecenia Sierowa, który wiedział, że Wrubel od dawna pracuje nad postacią Demona. Na pierwsze spotkanie przyniósł rysunek Demona na tle Kazbeku. Konczałowskiemu tak się on spodobał, że wynajął artyście pokój pod własnym mieszkaniem. Wrubel przychodził do niego codziennie przez cały rok pracy nad ilustracjami. Z 36 rysunków, które wtedy wykonał, do książki weszło 20, a 11 z nich ilustrowało „Demona”.
ArtystaMichaił Wrubel (1856–1910)
DziełoTamara i Demon (1891) Демон и Тамара
Technikaołówek włoski, czarna akwarela i biel na brązowym papierze, 66,8 × 50 cm
Gdzie jest oryginałPaństwowa Galeria Trietiakowska, Moskwa
Co przedstawia rysunek i jaką techniką powstał?
Rysunek pokazuje jedno z brzemiennych w skutki spotkań Demona i Tamary w klasztornej celi. Tamara siedzi nisko i unosi twarz ku Demonowi, który pochyla się nad nią i ją obejmuje. W górnej części kompozycji widać okno, a w nim rozgwieżdżone niebo. Całość ma ciepły, brązowy ton papieru i jest utrzymana w czerni i bieli, bez innych kolorów.
Wrubel pracował na brązowym papierze o wymiarach 66,8 × 50 cm. Użył ołówka włoskiego, czarnej akwareli i bieli. Czarną akwarelą wykonał wszystkie ilustracje do tego wydania, a jednobarwność wzmacnia dramatyzm scen i pozwala pokazać różne faktury. Tło i stroje postaci są pocięte drobnymi, krystalicznymi plamami. Gładko potraktowane są tylko twarze, ramiona i dłonie, dlatego to one najmocniej przyciągają wzrok.
Kim są Tamara i Demon w poemacie Lermontowa?
Akcja poematu toczy się na Kaukazie. Samotny, zbuntowany Demon błąka się po ziemi i widzi tańczącą na własnym weselu księżniczkę Tamarę. Budzi to w nim nowe uczucie. Sprawia, że rozbójnicy napadają na orszak i zabijają jej narzeczonego, a potem zaczyna ją nawiedzać. Tamara prosi ojca, by pozwolił jej wstąpić do klasztoru, ale Demon odnajduje ją i tam.
W końcu Tamara mu ulega, a jego pocałunek okazuje się śmiertelny. Jej dusza trafia do nieba, a Demon zostaje sam. Lermontow pracował nad tym poematem od młodości i stworzył kilka jego wersji. Rysunek Wrubla ilustruje końcową część historii, gdy Demon przychodzi do celi. Wrubel wracał do postaci Demona także w obrazach olejnych, m.in. w „Demonie siedzącym” z 1890 roku, namalowanym w czasie pracy nad ilustracjami.
Jak przyjęto ilustracje i gdzie jest oryginał?
Prasa oceniła ilustracje Wrubla bardzo surowo. Pisano, że są prymitywne, brzydkie i karykaturalne. Konczałowski musiał bronić ich przed wydawcami. Niezrozumienie ze strony krytyków i części kolegów skłoniło Wrubla do myśli, że prawdziwa sztuka jest niezrozumiała dla prawie wszystkich. Do tematu Demona wracał jednak przez kolejne lata, aż do „Demona pokonanego” z 1902 roku.
Oryginał rysunku należy do Państwowej Galerii Trietiakowskiej w Moskwie. W opisach występuje pod dwoma tytułami: „Demon i Tamara” oraz „Kochaj mnie!”. Warto znać oba, gdy szuka się go w zbiorach muzeum.
