Wojciech Kossak przedstawił w „Olszynce Grochowskiej” zimowy bój polskiej piechoty w lasku pod Grochowem, stoczony 25 lutego 1831 roku. Ten egzemplarz, olej na płótnie o wymiarach 90 × 145 cm, należy do Muzeum Narodowego w Warszawie, które datuje go na około 1931 rok.
Wojciech Kossak (1856–1942), Olszynka Grochowska (ok. 1931 (sygn. 1886)) · Muzeum Narodowe w Warszawie.
Czym była bitwa o Olszynkę Grochowską?
Bitwa o Olszynkę Grochowską, nazywana też bitwą pod Grochowem, była jedną z największych i najkrwawszych bitew powstania listopadowego. Rozegrała się 25 lutego 1831 roku na wschodnich przedpolach Warszawy. Około 40 tysięcy żołnierzy polskich, którymi faktycznie dowodził generał Józef Chłopicki, zagrodziło drogę mniej więcej 60-tysięcznej armii feldmarszałka Iwana Dybicza.
Kluczową pozycją był lasek olchowy, czyli Olszynka, otoczony mokradłami, które utrudniały dojście do Pragi. Polacy kilkakrotnie odpierali natarcia i odbijali lasek. W czasie walk śmiertelnie ranny został generał Żymirski, a Chłopicki został ranny od wybuchu granatu. Generał Skrzynecki wydał w końcu rozkaz odwrotu do Warszawy. Wynik bitwy uznaje się za nierozstrzygnięty.
ArtystaWojciech Kossak (1856–1942)
DziełoOlszynka Grochowska (ok. 1931 (sygn. 1886))
Technikaolej na płótnie, 90 × 145 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Warszawie
Co przedstawia obraz?
Kossak pokazuje zimowy las w trakcie walki. Na pierwszym planie polska piechota w czakach i płaszczach, z białymi pasami przewieszonymi przez pierś, strzela zza przewróconego pnia brzozy. Wśród żołnierzy widać dobosza z bębnem, a z lewej strony oficera w ciemnym mundurze.
W głębi, między nagimi pniami drzew, nadchodzą kolejne oddziały i jeźdźcy. Śnieg, dym prochowy i chłodne, fioletowo-niebieskie światło nadają scenie surowy charakter. Kompozycja prowadzi wzrok od gęstej grupy żołnierzy po lewej w stronę linii strzelców po prawej, gdzie na śniegu leży ranny lub poległy żołnierz.
Ile wersji „Olszynki” namalował Kossak?
Bitwa pod Grochowem wracała w twórczości Kossaka wielokrotnie. Oprócz „Olszynki Grochowskiej” w pierwszej wersji i replikach malował też m.in. „Przegląd 4 Pułku piechoty na pozycjach w Olszynce Grochowskiej” i „Józefa Chłopickiego w bitwie pod Grochowem”. Planował nawet wielką panoramę Grochowa, ale do 1939 roku jej nie zrealizował, zostały tylko szkice.
Egzemplarz z Muzeum Narodowego w Warszawie ma w prawym dolnym rogu sygnaturę „Wojciech Kossak / 1886”, a muzeum datuje obraz na około 1931 rok. Według biografii artysty po 1921 roku Kossak malował obrazy na zamówienie Muzeum Wojska i Muzeum Narodowego, wśród nich replikę „Olszynki”, która odtwarzała dzieło zniszczone w czasie wojny. Katalog muzeum nie podaje jednak, czy chodzi właśnie o ten egzemplarz.
Gdzie można zobaczyć obraz?
Płótno należy do Muzeum Narodowego w Warszawie (nr inw. MP 3749 MNW). Jego opis i reprodukcja są dostępne w katalogu cyfrowym muzeum.
Wcześniejszy opis na naszej stronie przypisywał obraz Muzeum Wojska Polskiego i datował go na 1928 rok. Nie znaleźliśmy na to potwierdzenia. Usunęliśmy też niepotwierdzone informacje o 4 Pułku Piechoty i postaci Chłopickiego na obrazie.
