Wojciech Kossak – Szarża na baterie rosyjskie pod Stoczkiem

Co wydarzyło się pod Stoczkiem?

Bitwa pod Stoczkiem rozegrała się 14 lutego 1831 roku pod Stoczkiem Łukowskim. Samodzielny korpus generała Józefa Dwernickiego, maszerujący na Wołyń, starł się z częścią rosyjskiej dywizji strzelców konnych generała Fiodora Geismara. Po stronie polskiej walczyło około 4,7 tysiąca żołnierzy, w tym 2,2 tysiąca jazdy, po rosyjskiej około 2,1 tysiąca kawalerzystów z 10 działami.

Bitwę rozpoczął pojedynek artylerii. Polska bateria porucznika Józefa Puzyny miała sześć lekkich armat, słabszych od rosyjskich dział. Polska jazda rozbiła najpierw kolumnę generała Paszkowa, a potem, gdy kolejne natarcie zostało odparte, sam Dwernicki poprowadził do ataku oddział krakusów. Rosjanie uciekali, tratując kanonierów próbujących ratować działa. Według danych rosyjskich ich straty wyniosły około 280 ludzi i 8 dział.

Co przedstawia obraz?

Kossak wybrał moment, w którym jeźdźcy dopadają baterii. Z lewej strony nadjeżdżają kawalerzyści w wysokich czakach i granatowych mundurach z żółtymi elementami, z szablami w dłoniach. Konie biegną w pełnym galopie, wzbijając kurz i dym.

Po prawej stronie stoją mosiężne armaty na drewnianych lawetach, a przy nich artylerzyści w zielonoszarych płaszczach. Jeden z nich w panice ucieka na pierwszy plan, upuszczając wycior do czyszczenia lufy. W tle widać kolejnych jeźdźców i jasne niebo nad łąką. Ukośny układ kompozycji, od lewego górnego rogu ku prawemu dolnemu, podkreśla impet ataku.

Obraz ma wymiary 69,5 × 119 cm i jest namalowany olejem na płótnie. Sygnatura „Wojciech Kossak / 1907” znajduje się w prawym dolnym rogu.

Jakie znaczenie miało zwycięstwo pod Stoczkiem?

Zwycięstwo pod Stoczkiem poprawiło nastroje w całym Królestwie Polskim, choć nie miało większego znaczenia strategicznego. Pokazało natomiast sprawność dobrze dowodzonej polskiej kawalerii i talent dowódczy Dwernickiego.

Pamięć o bitwie przetrwała w kulturze i w miejscach pamięci. Po 1990 roku bitwę upamiętniono na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem „STOCZEK 14 II 1831”.

Gdzie można zobaczyć obraz?

Płótno należy do Muzeum Narodowego w Warszawie (nr inw. MP 3746 MNW), do którego trafiło jako dar. Reprodukcja i opis są dostępne w katalogu cyfrowym muzeum.

Wcześniejszy opis na naszej stronie umieszczał obraz w Muzeum Narodowym w Krakowie i przypisywał szarżę 1 Pułkowi Ułanów. Nie znaleźliśmy na to potwierdzenia, dlatego te informacje usunęliśmy.