Artemisia Gentileschi – Autoportret jako alegoria malarstwa

Jak powstał autoportret „La Pittura”?

W 1638 roku Artemisia dołączyła w Londynie do swojego ojca, Orazia Gentileschiego, który był malarzem na dworze króla Karola I. Orazio pracował wtedy nad plafonem dla Queen's House w Greenwich, zbudowanego dla królowej Henrietty Marii. Według Wikipedii Artemisia przyjechała także na zaproszenie samego króla, zapalonego kolekcjonera.

Royal Collection Trust uważa, że autoportret powstał najpewniej właśnie w Anglii. Obraz trafił do zbiorów Karola I. Orazio zmarł w 1639 roku, a Artemisia opuściła Anglię najpóźniej w 1642 roku, gdy zaczynała się angielska wojna domowa.

Co oznacza „alegoria Malarstwa”?

W sztuce dawnych wieków pojęcia abstrakcyjne, takie jak Malarstwo, przedstawiano jako postacie kobiece. Wzorem był podręcznik „Iconologia” Cesarego Ripy. Ripa opisywał Malarstwo jako piękną kobietę o czarnych, potarganych włosach, ze złotym łańcuchem na szyi i zawieszoną na nim maską, z pędzlem w jednej ręce i paletą w drugiej. Zalecał też przewiązanie ust chustą.

Gentileschi trzyma się tego opisu niemal dokładnie. Pominęła tylko chustę na ustach. Ponieważ personifikacja Malarstwa była kobietą, tylko malarka mogła przedstawić siebie jednocześnie jako artystkę i jako alegorię. Zwraca na to uwagę m.in. historyczka sztuki Mary Garrard, a Royal Collection Trust pisze, że jej koledzy po fachu nie mogliby tego zrobić.

Co widać na obrazie?

Artystka pochyla się w stronę płótna, którego widz nie widzi. Prawą rękę unosi wysoko z pędzlem, w lewej trzyma paletę opartą o stół. Ma na sobie zieloną suknię z bufiastym rękawem, a jej ciemne włosy są niedbale upięte. Na szyi wisi złoty łańcuch z wisiorem w kształcie maski.

Światło pada z lewej strony, ale jego źródła nie widać. Oświetla twarz, szyję i prawe ramię, a plecy i tło zostają w półmroku. Takie zestawienie światła i cienia, czyli światłocień, jest typowe dla malarstwa barokowego. Tło jest malowane cienko, przez co obraz może wyglądać na niedokończony. Czyszczenie w 1972 roku usunęło późniejsze przemalowania. Inicjały artystki znajdują się pod paletą.

To, że obraz jest autoportretem, a nie tylko alegorią, zaproponował w XX wieku Michael Levey. Nie wszyscy badacze to przyjmują, bo rysy postaci różnią się od innych wizerunków malarki.

Gdzie jest dziś „La Pittura”?

Po straceniu Karola I jego kolekcję rozprzedano. W październiku 1651 roku obraz trafił do Johna Jacksona, prawnika działającego w imieniu wierzycieli Parlamentu. Po restauracji monarchii pułkownik William Hawley odzyskał go dla Karola II w ramach akcji ogłoszonej proklamacją królewską w sierpniu 1660 roku.

Od tego czasu obraz należy do Royal Collection (nr RCIN 405551). Kolekcja eksponuje dzieła w różnych rezydencjach królewskich. W 2015 roku „La Pittura” zawisła w Cumberland Gallery w pałacu Hampton Court. Obecne miejsce ekspozycji najlepiej sprawdzić na stronie Royal Collection Trust.