Artemisia Gentileschi – Judyta odcinająca głowę Holofernesowi

O czym opowiada scena z Judytą i Holofernesem?

Historia pochodzi z Księgi Judyty. Asyryjski wódz Holofernes oblegał miasto Betulię. Judyta, wdowa z tego miasta, weszła do jego obozu razem ze służącą Abrą. Po uczcie Holofernes upił się do nieprzytomności, a Judyta ścięła mu głowę jego własnym mieczem, dwoma uderzeniami. Kobiety wróciły do Betulii z głową wodza w worku i oblężenie się skończyło.

Temat był popularny w malarstwie barokowym. Słynną wersję namalował Caravaggio około 1598–1599 roku, a ojciec Artemisii, Orazio Gentileschi, około 1610 roku przedstawił Judytę ze służącą i głową Holofernesa.

Ile wersji „Judyty” namalowała Artemisia?

Artemisia wielokrotnie wracała do historii Judyty. Pierwsza wersja tej sceny, mniejsza, powstała około 1612–1613 roku i znajduje się dziś w Museo di Capodimonte w Neapolu. Obraz z Uffizi jest późniejszy i dopracowany w kompozycji i szczegółach.

Galeria Uffizi podaje, że płótno zostało ukończone w Rzymie, dokąd Artemisia wróciła po siedmiu latach spędzonych we Florencji. Mogła tam znów oglądać dzieła Caravaggia.

Co widać na obrazie?

Uwaga widza od razu trafia w środek sceny, gdzie splatają się ręce, ostrze i krew. Holofernes leży na łóżku głową w stronę widza i na próżno odpycha Abrę. Służąca przytrzymuje go z góry, a Judyta jedną ręką przyciska jego głowę za włosy, drugą wbija miecz w szyję. Obie mają podwinięte rękawy, jakby wykonywały zwykłą, ciężką pracę.

Krew tryska łukiem i spływa po białym prześcieradle. Galeria Uffizi zwraca uwagę, że jej krople celowo dosięgają piersi Judyty. Miecz ustawiony jest pionowo, a jego jelec tworzy kształt krzyża. Na przedramieniu Judyty widać złotą bransoletę.

Scena rozgrywa się na ciemnym tle, a mocne światło wydobywa z mroku postacie. To światłocień, czyli silny kontrast jasności i ciemności, który Artemisia przejęła od Caravaggia i jego naśladowców.

Jak obraz przyjęto we Florencji i gdzie jest dziś?

Według Galerii Uffizi naturalizm obrazu wywołał we Florencji silne reakcje, a płótnu odmówiono zaszczytu wystawienia w Galerii. Zapłatę uzgodnioną z wielkim księciem Kosmą II Medyceuszem, który zmarł w 1621 roku, wkrótce po ukończeniu obrazu, malarka odebrała z opóźnieniem i z trudem. Pomógł jej w tym przyjaciel, Galileusz.

Badaczki interpretują obraz różnie. Mary Garrard łączy jego gwałtowność z przeżyciami artystki, w tym z gwałtem i procesem w Rzymie w 1612 roku. Griselda Pollock i Elena Ciletti uważają, że ciągłe odwoływanie się do tej historii zawęża spojrzenie na twórczość malarki.

Dziś obraz wisi w Galerii Uffizi we Florencji, w sali D29 „Caravaggio i Artemisia” (nr inw. 1890 n. 1567).