Artemisia Gentileschi – Autoportret jako lutnistka

Dla kogo powstał autoportret z lutnią?

Po procesie w Rzymie Artemisia wyszła za mąż za Pierantonia Stiattesiego i przeniosła się do Florencji. Tam zdobyła mecenat Medyceuszy i jako pierwsza kobieta została członkinią florenckiej Accademia delle Arti del Disegno.

Związek obrazu z Medyceuszami potwierdza inwentarz z 1638 roku z willi Medyceuszy w Artimino. Zapisano w nim „portret Gentileschi grającej na lutni, jej własnej ręki”. Wymiary obrazu, 77,5 na 71,8 cm, zgadzają się z opisem w inwentarzu. Dom aukcyjny Christie's uznał, że zamówił go prawdopodobnie wielki książę Kosma II Medyceusz, ale nie ma na to dokumentu.

Co widać na obrazie?

Malarka pokazała się do pasa, na jednolitym czarnym tle, mocno oświetlona z boku. Ciało zwraca w prawo, a głowę przechyla w lewo, w stronę widza, i patrzy mu prosto w oczy. Lutnię trzyma nie równolegle do tułowia, lecz obróconą tak, by instrument był dobrze widoczny.

Na głowie ma białą chustę przetykaną złotą nicią, spod której wysuwają się kasztanowe włosy. Nosi białą koszulę i niebieską suknię ze złotymi wzorami. Dokładne oddanie lutni i ułożenia palców sprawia, że badacze przypuszczają, iż artystka znała ten instrument z praktyki.

Kompozycja jest bardzo podobna do dwóch autoportretów Artemisii jako świętej Katarzyny Aleksandryjskiej, w Uffizi i w Londynie. Obrazy mają zbliżone wymiary i pozy, dlatego przypuszcza się, że malarka wykorzystała ten sam zarys postaci we wszystkich trzech.

Dlaczego Artemisia przebrała się za muzykantkę?

Chusta na głowie i głęboko wycięta koszula przypominają strój romskiej muzykantki. Takie postacie występowały w przedstawieniach na dworze florenckim. Kronikarz dworu Medyceuszy Cesare Tinghi zanotował występ „Ballo delle Zingare”, w którym jako Romka śpiewała „Sig.ra Artimisia”. Badacze utożsamiają ją z malarką i łączą obraz z tym wydarzeniem.

Interpretacje są różne. Część badaczy widzi w portrecie pokaz wiedzy i ogłady, podobnie jak w autoportretach z instrumentami Sofonisby Anguissoli i Lavinii Fontany. Inni czytają go jako grę z tożsamością, w której malarka na chwilę przyjmuje rolę postaci scenicznej.

Jak obraz trafił do Hartford?

Po wpisie w inwentarzu z 1638 roku losy obrazu są nieznane aż do 1998 roku, gdy odnaleziono go w prywatnej kolekcji i sprzedano na aukcji Sotheby's w Londynie. W latach 2002–2013 był wypożyczony do Minneapolis Institute of Art.

W 2014 roku, po wystawieniu na aukcji Christie's w Nowym Jorku, obraz kupiło Wadsworth Atheneum Museum of Art z funduszu Charlesa H. Schwartza (nr inw. 2014.4.1). W 2020 roku pokazano go na wystawie „Artemisia” w National Gallery w Londynie.