Claude Monet – Plaża w Pourville

Normandzkie klify, słona piana i samotność w Pourville

Na początku 1882 roku Monet przeżywał trudny okres osobisty i finansowy. Po śmierci żony Camille szukał ukojenia w surowym pejzażu północnej Francji. Wybrał niewielką rybacką osadę Pourville-sur-Mer niedaleko Dieppe. Zamieszkał w skromnym hoteliku i całymi dniami przemierzał wysokie kredowe klify, zmagając się z porywistym wiatrem, deszczem i zmiennym światłem kanału La Manche.

W „Plaży w Pourville” Monet uchwycił zachód słońca nad wzburzonym morzem. Kompozycja została podzielona na pasy: spienione, szmaragdowo-seledynowe fale zderzają się z ciemniejszym, wilgotnym żwirem plaży, a nad nimi rozpościera się niebo przesłonięte kłębiącymi się chmurami, przez które przedzierają się ostatnie, różowawo-złote promienie zmierzchu. Artysta pracował z ogromną brawurą techniczną – farba kładziona jest grubymi, wyrazistymi pociągnięciami szpachli i pędzla, doskonale oddającymi fizyczną masę kotłującej się wody.

Obraz nie przedstawia sielankowego kurortu, lecz autentyczny, surowy spektakl przyrody. Ruch fal jest niemal hipnotyzujący – Monet nie rejestrował statycznego widoku, lecz rytm przypływu, energię wiatru i ulotny moment, w którym gasnące światło dnia zmienia barwę morskiej toni.

Kradzież stulecia: Wycięte płótno i dekada śledztwa

Obraz trafił do Poznania w 1906 roku, zakupiony przez pruskie władze dla Kaiser-Friedrich-Museum (dzisiejszego Muzeum Narodowego w Poznaniu). Przez niemal wiek stanowił największy skarb galerii malarstwa obcego. Wszystko zmieniło się we wrześniu 2000 roku, gdy Polska i świat obiegła sensacyjna wiadomość: jedyny Monet w polskich zbiorach został bezczelnie skradziony.

Złodziej wszedł do muzeum w ciągu dnia jako rzekomy student szkicujący obrazy. Wykorzystał chwilową nieobecność strażniczki, precyzyjnie wyciął oryginalne płótno z ram skalpelem i w jego miejsce wstawił wcześniej przygotowaną, nieudolną kopię namalowaną na tekturze. Przez pewien czas nikt nie zorientował się w podmiance. Dopiero po kilku dniach pracownicy zauważyli wybrzuszenie podrobionego obrazu. Śledztwo utknęło w martwym punkcie na niemal dziesięć lat, a dzieło figurowało w rejestrach Interpolu jako bezpowrotnie utracone.

Duma poznańskiego muzeum i europejskie dziedzictwo

Dziś sala z obrazem Moneta w Muzeum Narodowym w Poznaniu przyciąga miłośników malarstwa z całego świata. Po konserwacji usunięto pociemniałe werniksy, odsłaniając pierwotną, olśniewającą świeżość normandzkiego światła, którą Monet utrwalił w Pourville ponad sto czterdzieści lat temu.

Obecność tego płótna w Polsce to powód do ogromnej dumy. Przypomina o pionierskich czasach impresjonizmu, gdy grupa odważnych artystów porzuciła duszne akademie, by na chłodnym wietrze Normandii zrewolucjonizować historię światowego malarstwa.