Gdy rozum śpi, budzą się demony – El sueño de la razón produce monstruos (1797–1798, wyd. 1799)
Rycina „Gdy rozum śpi, budzą się demony” to plansza nr 43 z cyklu „Kaprysy” (Los Caprichos) Francisco Goi. Artysta wykonał ją w latach 1797–1798 techniką akwaforty i akwatinty, a cały cykl ukazał się w Madrycie w 1799 roku. Odbitki są dziś w wielu zbiorach, między innymi w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku i w Museum of Fine Arts w Bostonie.
Francisco Goya (1746–1828), Gdy rozum śpi, budzą się demony (1797–1798, wyd. 1799) · odbitki m.in. w Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork.
Czym są „Kaprysy” Goi?
„Kaprysy” to cykl 80 grafik, które Goya wydał w 1799 roku. Są satyrą na wady społeczeństwa jego czasów: próżność, chciwość, zabobon i łatwowierność, ale też nadużycia w polityce i Kościele. Goya był wtedy już głuchy po ciężkiej chorobie z początku lat dziewięćdziesiątych i coraz więcej pracował nad własnymi, niezamówionymi projektami.
Do cyklu użył akwatinty, stosunkowo nowej wówczas techniki. Pozwala ona uzyskać na płycie miedzianej plamy tonów podobne do lawowania tuszem. Dzięki temu grafiki mają mocne kontrasty światła i cienia. Płyta z planszą nr 43 przetrwała i jest przechowywana w Calcografía Nacional w Madrycie.
ArtystaFrancisco Goya (1746–1828)
DziełoGdy rozum śpi, budzą się demony (1797–1798, wyd. 1799) El sueño de la razón produce monstruos (Los Caprichos, pl. 43)
Technikaakwaforta i akwatinta, ok. 21,8 × 15,2 cm (płyta)
Gdzie jest oryginałodbitki m.in. w Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork
Co przedstawia rycina nr 43?
Mężczyzna, w którym zwykle widzi się samego Goyę, śpi przy stole z głową ukrytą w ramionach. Obok leżą pióra, ołówki i kartki, czyli narzędzia jego pracy. Z ciemności za nim nadlatują nietoperze i sowy, a z boku przyglądają się kot i ryś. Na przedniej ściance stołu widnieje napis „El sueño de la razon produce monstruos”, który jest tytułem planszy. W prawym górnym rogu jest numer 43.
Goya użył dwóch tonów akwatinty: ciemniejszego w tle i jaśniejszego na przodzie stołu. Napis zostawił jasny, zabezpieczając to miejsce werniksem przed trawieniem. Światło pada na głowę i ramiona śpiącego, jakby ktoś skierował na niego reflektor. Płyta ma około 21,8 × 15,2 cm.
Co znaczy tytuł „Gdy rozum śpi, budzą się demony”?
Hiszpańskie „sueño” znaczy zarówno „sen”, jak i „marzenie”, dlatego tytuł tłumaczy się też jako „Sen rozumu rodzi potwory”. Najczęstsze odczytanie łączy grafikę z ideami oświecenia: bez czuwającego rozumu górę biorą ciemnota, przesądy i lęki. Sowy i nietoperze w hiszpańskiej tradycji ludowej kojarzono z mrokiem i złem.
Wskazówką są komentarze do „Kaprysów” zachowane w rękopisach z epoki. Rękopis z Prado mówi, że fantazja opuszczona przez rozum wydaje niemożliwe potwory, a złączona z nim jest matką sztuk i źródłem ich cudów. Według katalogu Fundación Goya en Aragón grafika ma więc podwójny sens: chwali rozum, ale docenia też wyobraźnię jako źródło twórczości.
Jak powstawała rycina i gdzie ją zobaczyć?
Goya wykonał do tej planszy co najmniej dwa rysunki przygotowawcze. Jeden z nich, z około 1796–1797 roku, należy do Museo del Prado. Widać na nim artystę przy stole i snop światła, z którego wyłaniają się twarze, głowy zwierząt i autoportret Goi. Rysunek trafił do Prado w 1886 roku.
Ponieważ to grafika, istnieje wiele odbitek z tej samej płyty. Mają je m.in. Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku i Museum of Fine Arts w Bostonie. Bostońskie muzeum ma też odbitkę próbną, wykonaną przed dodaniem napisu.
Oryginał
Gdzie zobaczyć obraz „Gdy rozum śpi, budzą się demony”?
odbitki m.in. w Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork.
Gdzie można zobaczyć oryginał „Gdy rozum śpi, budzą się demony”?
To grafika, więc istnieje wiele oryginalnych odbitek. Są m.in. w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku i w Museum of Fine Arts w Bostonie, a płyta miedziana w Calcografía Nacional w Madrycie.
Kiedy powstała rycina?
Goya narysował i wytrawił ją w latach 1797–1798, a opublikował w 1799 roku jako planszę nr 43 cyklu „Kaprysy”.
Jaką techniką wykonano tę pracę?
To akwaforta połączona z akwatintą na papierze. Odbitka z płyty ma około 21,8 × 15,2 cm.
Produkty z obrazem „Gdy rozum śpi, budzą się demony”
Reprodukcję obrazu drukujemy na zamówienie w naszej firmie w Wołominie – większość produktów także szyjemy. Poniżej wybrane z nich.
