Malarstwo Czarne · Szaleństwo, Czas i Otchłań Wyobraźni
Saturn pożerający własne dzieci (1819–1823)
Gdy w podeszłym wieku, ogłuchły po ciężkiej chorobie i rozczarowany upadkiem hiszpańskiej wolności Francisco Goya zamknął się w swojej posiadłości Dom Głuchego nad rzeką Manzanares, nie malował już dla królów ani kościoła. Na ścianach jadalni stworzył najbardziej przerażający cykl w dziejach sztuki: Malarstwo Czarne. „Saturn pożerający własne dzieci” to wstrząsający, koszmarny obraz obłędu i destrukcji: potworny, wychudzony bóg czasu o obłąkanych, wytrzeszczonych oczach rozszarpuje zębami bezgłowe ciało własnego syna, stając się uniwersalną alegorią wojny, tyranii i samozagłady ludzkości.
Francisco Goya, Saturn pożerający własne dzieci (Saturno devorando a su hijo) (1819–1823) · Zbiory: Museo del Prado, Madryt.
Dom Głuchego i narodziny Malarstwa Czarnego
W 1819 roku siedemdziesięciotrzyletni Francisco de Goya kupił wiejski dom pod Madrytem, zwany przez miejscowych Quinta del Sordo (Domem Głuchego). Schorowany, całkowicie pozbawiony słuchu artysta przeżył okrucieństwa inwazji napoleońskiej, krwawą wojnę partyzancką oraz powrót despotycznego króla Ferdynanda VII, który zdławił hiszpańską konstytucję i przywrócił inkwizycję.
W całkowitej samotności, bez zamiaru publicznego pokazywania swoich dzieł, Goya pokrył tynki ścian jadalni i salonu czternastoma mrocznymi malowidłami olejnymi, zwanymi Czarnymi Obrazami (Pinturas Negras). Wśród nich centralne miejsce zajmował Saturn.
Mitologiczny tytan Kronos (Saturn), ostrzeżony przez wyrocznię, że jeden z synów pozbawi go władzy nad kosmosem, postanowił pożreć całe swoje potomstwo zaraz po narodzeniu. Goya odrzucił jednak akademicką konwencję mitu – nie ukazał niemowlęcia połykanego w całości, lecz dorosłego już człowieka, którego ciało jest brutalnie rozszarpywane przez potwora.
MalarzFrancisco Goya (1746–1828)
Dzieło i technikaSaturn pożerający własne dzieci (Saturno devorando a su hijo) (1819–1823) Olej na tynku przeniesiony na płótno (Czarne obrazy)
Kolekcja muzealnaMuseo del Prado Madryt, Hiszpania
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Obłęd w oczach i krew na czarnym tle
Postać Saturna wyłania się z nieprzeniknionej, czarnej otchłani. Jego ciało jest gigantyczne, wychudzone, z poskręcanymi mięśniami i długimi, siwymi splotami włosów opadającymi na zgarbione plecy. Pazury potwora wbijają się w krwawiące plecy ofiary z taką siłą, że palce dosłownie rozrywają skórę.
Najbardziej porażające są oczy Saturna: wielkie, wybałuszone, pozbawione powiek białka z czarnymi punktami źrenic, w których nie ma triumfu ani nienawiści – jest czyste, zwierzęce szaleństwo i bezgraniczny lęk przed utratą panowania. Z odciętej szyi i ramion pożeranego ciała tryska gęsta, czerwona krew. Goya operował niemal wyłącznie czernią, ugrami, bielą i krwawym cynobrem, kładąc farbę gwałtownymi uderzeniami pędzla i szpachli.
“
„Gdy rozum śpi, budzą się demony.”
Najmroczniejsza sala w Museo del Prado
Dziś sala z Czarnymi Obrazami Goi w Museo del Prado w Madrycie jest jednym z najbardziej poruszających i wstrząsających miejsc w całym świecie muzealnym. Przed „Saturnem” panuje absolutna, nabożna cisza.
Obraz ten stał się uniwersalną metaforą państwa pożerającego własnych obywateli, rewolucji pożerającej własne dzieci oraz niszczycielskiej siły Czasu (Chronosa), który obraca w pył wszelkie ludzkie istnienie. Uchodzi za bezpośredniego prekursora XX-wiecznego ekspresjonizmu, surrealizmu i sztuki egzystencjalnej.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Arcydzieło można podziwiać w stałej ekspozycji Museo del Prado w Madrycie w sali Pinturas Negras. Pamiątki po artyście gromadzi także Museo de Zaragoza.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Saturn pożerający własne dzieci”
Wybierz bezkompromisową siłę wyrazu, mroczną ekspresję i potęgę geniuszu Francisco Goi. Nasza autorska kolekcja z motywem „Saturna” to unikatowe torby, kosmetyczki i akcesoria szyte w Polsce z zachowaniem najwyższego nasycenia głębokiej czerni i surowych barw oryginału.
