Obraz „Kolos” przedstawia olbrzyma, który wyłania się zza gór nad doliną pełną uciekających ludzi i zwierząt. Przez dziesięciolecia uchodził za dzieło Francisco Goi z czasów wojny z Napoleonem. Znajduje się w Museo del Prado w Madrycie, które dziś opisuje go jako dzieło przypisywane Goi i datuje na okres po 1808 roku.
przypisywany Francisco Goi (1746–1828), Kolos (po 1808) · Museo del Prado, Madryt.
Co przedstawia „Kolos”?
W środku płótna stoi nagi olbrzym, odwrócony od widza i zwrócony w lewo. Góry zasłaniają mu nogi aż po uda, a wokół tułowia kłębią się chmury. Jedną rękę unosi z zaciśniętą pięścią na wysokości ramienia, co wygląda na postawę gotową do walki. Nie wiadomo, czy olbrzym idzie, czy stoi w rozkroku, ani z kim miałby walczyć.
Dolną część obrazu zajmuje ciemna dolina. Ludzie, wozy i stada bydła rozbiegają się w różnych kierunkach. Wśród uciekających stoi nieruchomo osioł. Juan J. Luna zasugerował, że może on wyrażać niezrozumienie grozy wojny. Światło, być może zachodzącego słońca, oświetla chmury wokół olbrzyma i szczyty gór.
W Hiszpanii obraz bywa też nazywany „El Gigante” (Olbrzym), „El Pánico” (Panika) lub „La Tormenta” (Burza). Malowany jest szybko, z przewagą czerni i niewielkimi akcentami koloru, co zbliża go stylistycznie do późniejszych Czarnych obrazów.
Artystaprzypisywany Francisco Goi (1746–1828)
DziełoKolos (po 1808) El coloso
Technikaolej na płótnie, 116 × 105 cm
Gdzie jest oryginałMuseo del Prado, Madryt
Jak interpretuje się olbrzyma?
Najczęściej łączy się obraz z wojną z Napoleonem, która w Hiszpanii trwała od 1808 roku. Badacz Nigel Glendinning wskazał na wiersz Juana Bautisty Arriazy „Profecía del Pirineo” (Proroctwo Pirenejów), wydany w 1810 roku. Naród hiszpański pojawia się w nim jako olbrzym, który powstaje z Pirenejów, by stawić czoło najeźdźcy. W wierszu są nawet chmury opasujące olbrzyma, zaczerwienione zachodzącym słońcem.
Proponowano też inne odczytania: olbrzym jako ślepa, niszczycielska siła wojny albo jako alegoria monarchii. Żadne z nich nie zostało rozstrzygnięte, bo na obrazie nie widać przeciwnika, a kierunek ruchu postaci pozostaje niejasny.
Czy „Kolos” namalował Goya?
Obraz przez dziesięciolecia uznawano za oryginał Goi. Wiązano go z „olbrzymem” wymienionym w spisie majątku po śmierci żony malarza, Josefy Bayeu, w 1812 roku. Płótno zostało tam oznaczone literą X (od imienia syna, Javiera) i numerem 18. Później należało do markiza de Perales, a w 1931 roku trafiło do Prado z zapisu Pedra Fernándeza Durána.
W czerwcu 2008 roku Prado ogłosiło, że obraz jest najpewniej dziełem Asensia Julii, współpracownika Goi. Wielu badaczy, m.in. Glendinning i Jesusa Vega, ostro to skrytykowało. W 2021 roku muzeum przywróciło nazwisko Goi, ale w formie „przypisywany Goi”. Na stronie dzieła Prado zaznacza, że eksperci wciąż nie są zgodni co do autorstwa.
Gdzie można zobaczyć „Kolosa”?
Obraz jest w Museo del Prado w Madrycie (nr inw. P002785), w sali 064. To olej na płótnie o wymiarach 116 × 105 cm. Prado datuje go ogólnie na okres po 1808 roku, bez precyzyjnych lat.
Z tym samym tematem wiąże się akwatinta „Olbrzym”, przypisywana Goi. Pokazuje siedzącego olbrzyma na tle nocnego krajobrazu z sierpem księżyca. Jej odbitka jest m.in. w Biblioteca Nacional de España w Madrycie.
