Sabat czarownic (Wielki Kozioł) – El aquelarre (El gran cabrón) (ok. 1820–1823)
Obraz „Sabat czarownic”, nazywany też „Wielkim Kozłem”, Francisco Goya namalował około 1820–1823 roku na ścianie swojego domu Quinta del Sordo pod Madrytem. To jeden z czternastu Czarnych obrazów i najszerszy z nich. Dziś, przeniesiony na płótno, znajduje się w Museo del Prado w Madrycie.
Francisco Goya (1746–1828), Sabat czarownic (Wielki Kozioł) (ok. 1820–1823) · Museo del Prado, Madryt.
Skąd wziął się obraz i jego tytuł?
W 1819 roku Goya kupił dom pod Madrytem zwany Quinta del Sordo, czyli Domem Głuchego. Około 1820 roku zaczął pokrywać ściany dwóch dużych pokoi malowidłami olejnymi. „Sabat” zajmował długą ścianę pokoju na parterze, naprzeciw „Pielgrzymki do San Isidro”. W tym samym pomieszczeniu były też między innymi „Saturn” i „Leokadia”.
Goya nie nadał tytułów żadnemu z Czarnych obrazów i nie zostawił o nich zapisków. Nazwy powstały po jego śmierci. Określenie „El gran cabrón”, czyli „Wielki Kozioł”, przypisuje się malarzowi Antoniowi Brugadzie (1804–1863). Hiszpańskie słowo „aquelarre” pochodzi z baskijskiego „akelarre”, które zwykle wywodzi się od słów oznaczających kozła i łąkę.
ArtystaFrancisco Goya (1746–1828)
DziełoSabat czarownic (Wielki Kozioł) (ok. 1820–1823) El aquelarre (El gran cabrón)
Technikaolej na tynku przeniesiony na płótno, 140,5 × 435,7 cm
Gdzie jest oryginałMuseo del Prado, Madryt
Co widać na „Sabacie czarownic”?
Po lewej stronie siedzi ciemna sylwetka diabła w postaci kozła, w stroju przypominającym szaty duchownego. Przed nim tłoczy się gromada postaci, głównie starych kobiet o zniekształconych twarzach. Jedne pochylają głowy, inne wpatrują się w kozła z otwartymi ustami. Na prawym skraju, nieco z boku, siedzi kobieta w białym nakryciu głowy, zwrócona plecami do widza, a obok niej stoją flaszki. Bywa odczytywana jako dziewczyna czekająca na przyjęcie do grona czarownic.
Dominuje czerń, uzupełniona odcieniami cielistymi, ochrą, zielenią i brudnymi szarościami. Goya zaczynał od czarnego podkładu i nakładał na niego jaśniejsze farby szerokimi, gwałtownymi pociągnięciami. Badania techniczne wskazują, że w odróżnieniu od większości Czarnych obrazów tę scenę malował od razu na ścianie, bez wcześniejszego rysunku przygotowawczego.
Co oznacza obraz?
Goya nie wyjaśnił swoich zamiarów, więc wszystkie odczytania są interpretacjami. Część historyków sztuki widzi w obrazie satyrę na łatwowierność epoki oraz krytykę zabobonu i procesów o czary prowadzonych przez inkwizycję. Łączy się go z wcześniejszą grafiką „Gdy rozum śpi, budzą się demony” i z cyklem „Okropności wojny”.
Motyw sabatu i kozła Goya podejmował już wcześniej, w obrazach dla książąt Osuna oraz w cyklach grafik „Kaprysy” i „Dysparates”. Folke Nordström łączył kozła z Koziorożcem, znakiem rządzonym przez Saturna, i widział w całej sali program związany z melancholią.
Dlaczego obraz jest dziś węższy niż na ścianie?
Po wyjeździe Goi do Francji dom przeszedł na jego wnuka Mariana, a potem miał kilku właścicieli. W 1873 roku kupił go Frédéric Émile d'Erlanger. Z powodu złego stanu malowideł zlecił przeniesienie ich na płótno Salvadorowi Martínezowi Cubellsowi, konserwatorowi pracującemu dla Prado. Fotografie wykonane przed przeniesieniem pokazują, że przy tej operacji odcięto z prawej strony około półtora metra kompozycji. Siedząca kobieta była pierwotnie niemal w środku sceny, a nie na jej skraju.
W 1878 roku Czarne obrazy pokazano na Wystawie Światowej w Paryżu, a d'Erlanger podarował je państwu hiszpańskiemu, co potwierdził dekret królewski z 20 grudnia 1881 roku. Dziś „Sabat czarownic” wisi w Museo del Prado w Madrycie. Ma 140,5 cm wysokości i około 436 cm szerokości.
Najczęstsze pytania
Gdzie można zobaczyć oryginał „Sabatu czarownic”?
W Museo del Prado w Madrycie, razem z pozostałymi Czarnymi obrazami Goi.
Kiedy powstał „Sabat czarownic” Goi?
Około 1820–1823 roku. Goya namalował go na ścianie swojego domu Quinta del Sordo pod Madrytem.
Czy na obrazie z Prado czarownice składają w ofierze dzieci?
Nie. W tej wersji kozioł przemawia do zgromadzenia, a niemowląt nie ma. Taki motyw ma wcześniejszy, mały „Sabat” z lat 1797–1798, dziś w Museo Lázaro Galdiano.
Produkty z obrazem „Sabat czarownic (Wielki Kozioł)”
Reprodukcję obrazu drukujemy na zamówienie w naszej firmie w Wołominie – większość produktów także szyjemy. Poniżej wybrane z nich.
