Henri Matisse – Harmonia w czerwieni

Dlaczego „Harmonia w czerwieni” była najpierw niebieska?

Obraz nie od początku był czerwony. Pierwsza wersja nosiła tytuł „Harmonia w błękicie” i miała niebieskie tło. Matisse nie był z niej zadowolony i przemalował dominujący kolor na czerwień. Wtedy obraz otrzymał obecny tytuł: „Deser. Harmonia w czerwieni”.

Źródła nieco inaczej opisują przebieg tej zmiany. Według angielskiej Wikipedii tło było najpierw zielone, potem niebieskie. W tej postaci obraz pokazano na Salonie Jesiennym w 1908 roku, gdzie kupił go Siergiej Szczukin, a w 1909 roku Matisse przemalował tło na czerwono. Magazyn DailyArt pisze z kolei, że obraz od początku powstawał dla Szczukina jako panel dekoracyjny do jadalni jego moskiewskiej rezydencji. Wszystkie źródła zgadzają się co do najważniejszego: niebieska kompozycja została przemalowana na czerwoną.

Co przedstawia „Harmonia w czerwieni”?

Większość płótna zajmuje jednolita czerwień. Ściana i obrus mają ten sam kolor i ten sam wzór: ciemnoniebieskie, falujące pędy z koszami kwiatów. Przez to granica między pionową ścianą a poziomym blatem stołu prawie znika. Głębię sugerują jedynie krzesło z żółtym, plecionym siedziskiem po lewej, cienka linia między stołem a ścianą oraz okno.

Po prawej stronie kobieta w ciemnej bluzce i białym fartuchu układa owoce na paterze. Na stole stoją karafki, wazon z kwiatami i druga patera z owocami, a na obrusie leżą cytryny i pomarańcze. Przez okno w lewym górnym rogu widać zielony ogród z kwitnącymi, białymi drzewami, niebieskie niebo i fragment różowego budynku.

Według Wikipedii Katharine Kuh porównywała wygięcie sylwetki kobiety do postaci z obrazu Matisse'a „Kąpiące się z żółwiem” (1907–1908). Strój kobiety i jej zajęcie osadzają scenę w codzienności tamtych lat.

Jak obraz nawiązuje do wcześniejszego „Deseru” Matisse'a?

Temat kobiety nakrywającej do stołu Matisse podjął już w 1897 roku, w obrazie „Deser” (La Desserte), namalowanym jeszcze w duchu impresjonizmu. Jedenaście lat później wrócił do tego samego motywu, ale potraktował go zupełnie inaczej. Zamiast światła i nastroju liczą się tu płaskie plamy koloru i dekoracyjny wzór.

Intensywne barwy łączą obraz z fowizmem, którego Matisse był głównym przedstawicielem. Według Wikipedii „Harmonia w czerwieni” zapoczątkowała w jego twórczości serię wnętrz zdominowanych przez czerwień, do której należy m.in. „Czerwona pracownia” z 1911 roku.

Jak „Harmonia w czerwieni” trafiła do Ermitażu?

Obraz należał do Siergieja Szczukina, moskiewskiego kolekcjonera, który kupował i zamawiał prace Matisse'a. W marcu 1909 roku zamówił u niego kolejne dwa wielkie panele dekoracyjne, „Taniec” i „Muzykę”, przeznaczone na klatkę schodową swojego domu. Po rewolucji kolekcję Szczukina znacjonalizowano dekretem z 8 listopada 1918 roku, a jego dom zamieniono w Państwowe Muzeum Nowej Sztuki Zachodniej. W 1948 roku muzeum zlikwidowano, a zbiory podzielono między Muzeum Puszkina w Moskwie i Ermitaż. Płótno o wymiarach 180 na 220 cm jest dziś w Ermitażu w Sankt Petersburgu, pod numerem inwentarza ГЭ-9660.