Henri Matisse wykonał „Ikara” jako jedną z dwudziestu plansz do książki „Jazz”, wydanej w 1947 roku. Oryginalny projekt, wycięty z papieru pomalowanego gwaszem, jest sygnowany i datowany na lipiec 1946 roku. Należy do zbiorów Centre Pompidou w Paryżu.
Henri Matisse (1869–1954), Ikar (1946) · Centre Pompidou, Musée national d'art moderne, Paryż.
Jak powstała książka „Jazz” z „Ikarem”?
W 1941 roku Matisse ciężko zachorował. Przeszedł operację, która uratowała mu życie, ale na długo ograniczyła jego sprawność. Według Wikipedii był odtąd w dużej mierze przykuty do łóżka i fotela, a malowanie i rzeźbienie stało się bardzo trudne. W tym samym roku wydawca Tériade zaproponował mu stworzenie barwnej książki. Matisse zaczął pracę nad planszami na początku 1943 roku, a większość ukończył w 1944 roku. Projekt powstawał w czasie wojny, po klęsce Francji.
Metropolitan Museum of Art opisuje „Jazz” jako książkę naznaczoną poczuciem zagrożenia, straty i lęku. Matisse sam napisał odręczny tekst, który towarzyszy planszom. Książka ukazała się 30 września 1947 roku nakładem Tériade'a. Centre Pompidou podkreśla, że to pierwsze dzieło, w którym Matisse systematycznie posłużył się wycinankami z papieru malowanego gwaszem. Stało się ono punktem zwrotnym, od którego wycinanki zajęły centralne miejsce w jego późnej twórczości.
ArtystaHenri Matisse (1869–1954)
DziełoIkar (1946) Icare
Technikapapiery malowane gwaszem, wycięte i naklejone na papier podklejony na płótno, 43,4 × 34,1 cm
Gdzie jest oryginałCentre Pompidou, Musée national d'art moderne, Paryż
Co przedstawia „Ikar” i jak go odczytywać?
Na intensywnie niebieskim tle widać czarną sylwetkę z rozłożonymi ramionami. Na piersi postaci znajduje się mały czerwony owal. Wokół rozmieszczono sześć żółtych, postrzępionych kształtów przypominających gwiazdy lub rozbłyski. W prawym dolnym rogu Matisse wpisał podpis i datę „juill 46”.
Tytuł odwołuje się do greckiego mitu o Ikarze, który wzbił się zbyt wysoko i spadł. Metropolitan Museum of Art wskazuje kilka możliwych odczytań: akrobatę na trapezie, bohatera mitu, a może samego Matisse'a. Czerwony owal można rozumieć jako ranę od kuli, a żółte kształty jako wybuchy bomb. Muzeum przytacza słowa poety Louisa Aragona, że żółte plamy, słońca lub gwiazdy dla kogoś, kto chce myśleć mitologicznie, były w 1943 roku eksplodującymi pociskami.
W kolejności plansz „Ikar” jest ósmy. Sąsiaduje z „Sercem” i „Formami”. Wśród pozostałych plansz są m.in. „Klaun”, „Cyrk”, „Wilk”, „Połykacz szpad”, „Kowboj” i trzy „Laguny”. Wiele z nich nawiązuje do świata cyrku i widowiska.
Jak wycinanka stała się odbitką w książce?
Oryginał z Centre Pompidou to kompozycja z papierów pomalowanych gwaszem, wyciętych i naklejonych na papier, który później podklejono na płótno. Ma wymiary 43,4 na 34,1 cm. Do druku plansze przeniesiono techniką szablonową, nazywaną pochoir. Wykonał je Edmond Vairel, używając tych samych gwaszy marki Linel co Matisse. Tekst wydrukowała drukarnia Draeger Frères.
Według MoMA nakład książki wynosił 250 numerowanych egzemplarzy oraz 20 egzemplarzy poza handlem. Wydano też 100 tek z samymi planszami, bez tekstu. Odbitki „Ikara” z tej edycji mają m.in. MoMA i Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku.
Gdzie można zobaczyć oryginalnego „Ikara”?
Oryginalny projekt planszy należy do Musée national d'art moderne w Centre Pompidou w Paryżu, do działu grafiki (Cabinet d'art graphique). Trafił do zbiorów w 1985 roku w ramach dation, czyli zapłaty podatku dziełami sztuki. Wchodzi w skład kompletu dwudziestu oryginalnych projektów plansz „Jazz”, który muzeum traktuje jako nierozdzielną całość. Przed wizytą warto sprawdzić, czy praca jest akurat wystawiona.
Oryginał
Gdzie zobaczyć obraz „Ikar”?
Centre Pompidou, Musée national d'art moderne, Paryż.
