Henri Matisse – Taniec

Dla kogo Matisse namalował „Taniec”?

W marcu 1909 roku Siergiej Szczukin, rosyjski przedsiębiorca i kolekcjoner, z którym Matisse współpracował przez wiele lat, zamówił u Matisse'a dwa duże panele dekoracyjne: „Taniec” i „Muzykę”. Obrazy miały zawisnąć na klatce schodowej jego moskiewskiej rezydencji.

Matisse zaczął od szybko namalowanego studium kompozycji, znanego dziś jako „Taniec (I)”. Powstało ono na początku 1909 roku w Paryżu i ma prawie te same wymiary co wersja ostateczna. Paleta jest tu jaśniejsza: błękit nieba, zieleń ziemi oraz czerń i blady róż postaci. Ta pierwsza wersja należy do Museum of Modern Art w Nowym Jorku, które otrzymało ją od Nelsona A. Rockefellera, w hołdzie dla Alfreda H. Barra Jr.

Co przedstawia „Taniec” z Ermitażu?

Pięć nagich postaci trzyma się za ręce i tańczy w kręgu. Ich ciała są pomalowane jednolitą, intensywną czerwienią, a tło składa się tylko z dwóch płaszczyzn: zielonego wzgórza i ciemnoniebieskiego nieba. Matisse zrezygnował z perspektywy i szczegółów. Ruch oddają wygięte sylwetki i długie, płynne kontury. Ciepła czerwień ciał mocno odcina się od chłodnej zieleni i błękitu.

Obraz jest olejem na płótnie o wymiarach 260 na 391 cm. Według Wikipedii odzwierciedla rosnące zainteresowanie Matisse'a sztuką pierwotną. Układ postaci przypomina akwarelę Williama Blake'a „Oberon, Tytania i Puk z tańczącymi wróżkami” z 1786 roku. Obraz bywa też zestawiany z „Tańcem młodych dziewcząt” ze „Święta wiosny” Strawińskiego z 1913 roku.

Gdy pierwszą wersję pokazano publicznie, krytycy pisali o uproszczonych ciałach i braku perspektywy jako o nieudolności albo celowym prymitywizmie. Matisse odpowiadał, że chodziło mu o oddanie życia i rytmu.

Do motywu wrócił w 1939 roku w litografii dla paryskiego czasopisma „Verve”, wydrukowanej przez Mourlot Frères. Wikipedia zaznacza, że trudno ją uznać za replikę obrazu: niebo jest prawie czarne, zieleń limonkowa, a kontury grube jak w drzeworycie.

Jak przyjęto „Taniec” i co działo się z nim później?

Zanim obrazy trafiły do Moskwy, Matisse pokazał „Taniec” i „Muzykę” na Salonie Jesiennym w Paryżu, który trwał od 1 października do 8 listopada 1910 roku. Przyjęcie było w większości chłodne. Szczukin miał wątpliwości, ale ostatecznie zatrzymał zamówienie. „Muzyka” dotarła do Moskwy 17 grudnia 1910 roku, a w 1911 roku Szczukin zaprosił Matisse'a, by doglądał zawieszenia obrazów.

Oba panele wisiały na schodach rezydencji Szczukina do rewolucji 1917 roku. Dekretem Rady Komisarzy Ludowych z 8 listopada 1918 roku kolekcję znacjonalizowano, a sam kolekcjoner wyjechał do Paryża. Jego dom stał się Państwowym Muzeum Nowej Sztuki Zachodniej, które w 1928 roku połączono z kolekcją Iwana Morozowa. W 1948 roku muzeum zamknięto, a zbiory podzielono między Muzeum Puszkina w Moskwie i Ermitaż w Leningradzie, dzisiejszym Sankt Petersburgu. „Taniec” i „Muzyka” trafiły do Ermitażu, gdzie wiszą obok siebie.

Wiosną 2010 roku obraz przez kilka tygodni był pokazywany w Amsterdamie, w muzeum znanym dziś jako H'ART Museum.