Henri Matisse namalował „Radość życia” między październikiem 1905 a marcem 1906 roku i pokazał ją wiosną 1906 roku na Salonie Niezależnych w Paryżu. To duże płótno z nagimi postaciami tańczącymi, grającymi i odpoczywającymi w kolorowym pejzażu. Obraz należy do Barnes Foundation w Filadelfii.
Henri Matisse (1869–1954), Radość życia (1905–1906) · Barnes Foundation, Filadelfia.
Kiedy i w jakich okolicznościach powstała „Radość życia”?
Jesienią 1905 roku Matisse wystawiał z grupą malarzy na Salonie Jesiennym. Krytyk Louis Vauxcelles nazwał ich wtedy „dzikimi bestiami” (fauves) i stąd wzięła się nazwa fowizmu. Wkrótce potem Matisse zaczął pracę nad dużą kompozycją, którą badacze uważają za przemyślaną odpowiedź na wrogie przyjęcie jego obrazów.
Przygotował wiele szkiców postaci i karton całej kompozycji. Ostatni znany olejny szkic do obrazu ma 40,6 × 54,6 cm i jest dziś w San Francisco Museum of Modern Art. Gotowe płótno jest ponad cztery razy większe: mierzy 176,5 × 240,7 cm. Obraz pokazano na Salonie Niezależnych od 20 marca do 20 kwietnia 1906 roku.
ArtystaHenri Matisse (1869–1954)
DziełoRadość życia (1905–1906) Le Bonheur de vivre
Technikaolej na płótnie, 176,5 × 240,7 cm
Gdzie jest oryginałBarnes Foundation, Filadelfia
Co przedstawia obraz?
Na polanie otoczonej drzewami, z widokiem na morze, przebywa szesnaście nagich postaci. Jedne leżą i odpoczywają, inne się obejmują, a jedna z postaci w centrum gra na flecie. W głębi krąg postaci tańczy, trzymając się za ręce. Ten motyw Matisse rozwinął kilka lat później w obrazie „Taniec” (1909–1910).
Barnes Foundation zwraca uwagę na celowe niespójności: postacie mają różną skalę, perspektywa i punkt widzenia się zmieniają, a figury namalowano różnymi stylami. Płaskie plamy różu, zieleni i żółci nie mają modelunku. Kompozycję spaja falista linia arabeski, która prowadzi wzrok przez cały obraz. W kilku miejscach farba jest tak rozcieńczona, że prześwituje biały grunt.
Dlaczego „Radość życia” wywołała skandal?
Sam temat, czyli arkadia z tańczącymi i muzykującymi postaciami w naturze, był w malarstwie znany od stuleci. Publiczność i krytykę zaszokowało wykonanie: mocne, nienaturalne kolory, skoki skali i zniekształcone ciała. Paul Signac, wcześniej życzliwy Matisse'owi, napisał, że malarz jego zdaniem „zszedł na psy”.
Historycy sztuki James Cuno i Thomas Puttfarken wskazali jako jedno ze źródeł kompozycji rycinę Agostina Carracciego „Wzajemna miłość, czyli miłość w złotym wieku”. SFMOMA wymienia też francuskie malarstwo akademickie i ikonografię greckich waz. Gertrude Stein napisała później, że tym obrazem Matisse stworzył nową formułę koloru, która odcisnęła piętno na wszystkich malarzach tamtego okresu.
Jak obraz trafił do Barnes Foundation?
Prosto z Salonu obraz kupił Leo Stein, choć zapłacił za niego dopiero w 1907 roku. Matisse sam zawiesił płótno w mieszkaniu Leo i Gertrude Steinów przy rue de Fleurus. Do 1914 roku mógł je tam oglądać każdy gość, także młody Pablo Picasso. Według Barnes Foundation od tego momentu zaczyna się rywalizacja obu artystów.
Później obraz przechodził przez ręce marszandów Bernheim-Jeune i Paula Guillaume'a oraz kolekcjonera Christiana Tetzena-Lunda z Kopenhagi. W styczniu 1923 roku kupił go Albert C. Barnes. Dziś wisi w osobnej sali w gmachu Barnes Foundation w Filadelfii, do którego kolekcję przeniesiono w 2012 roku z Merion.
