Leon Wyczółkowski namalował „Orkę na Ukrainie” w 1892 roku. Obraz przedstawia zaprzęgi wołów ciągnące pługi przez rozległe pole i pilnujących ich mężczyzn. Oryginał należy do Muzeum Narodowego w Krakowie i wisi w Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach.
Leon Wyczółkowski (1852–1936), Orka na Ukrainie (1892) · Muzeum Narodowe w Krakowie (Sukiennice), Kraków.
Co przedstawia „Orka na Ukrainie”?
Przez szerokie, zaorane pole ciągną się zaprzęgi jasnych, siwych wołów z długimi rogami. Zwierzęta prowadzą pługi, a obok nich idą ludzie. Na pierwszym planie po prawej stoi mężczyzna w białej koszuli i czapce i obserwuje pracujące zaprzęgi. Nisko położone słońce rzuca długie cienie, a nad ziemią unosi się pył.
Zaorana ziemia ma fioletowe i różowe odcienie, a niebo jest blade, niemal białe. Najjaśniejsze miejsca obrazu to grzbiety wołów i koszula mężczyzny. Strona muzeum podkreśla, że poza wołami i pługami obraz opowiada przede wszystkim o kolorze i świetle uchwyconych w chwili obserwacji.
Płótno ma wymiary 73 × 121,5 cm. W prawym dolnym rogu malarz podpisał je i datował: „L.Wyczółkowski 1892”.
ArtystaLeon Wyczółkowski (1852–1936)
DziełoOrka na Ukrainie (1892)
Technikaolej na płótnie, 73 × 121,5 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Krakowie (Sukiennice), Kraków
Dlaczego „Orkę” porównuje się z impresjonizmem?
Według Muzeum Narodowego w Krakowie „Orka” należy do obrazów malowanych w latach 90. XIX wieku na Ukrainie, w których Wyczółkowski najbardziej zbliżył się do założeń francuskiego impresjonizmu. Scena z wołami i pługami jest tu w istocie studium koloru i światła. Pokazuje, jak promienie słońca niwelują tak zwane barwy lokalne, czyli naturalne kolory przedmiotów.
Malarz posługiwał się głównie czystymi barwami i metodą melanżu optycznego. Kładł obok siebie drobne plamki pigmentu, które zlewają się dopiero w oku widza. Portal culture.pl przypomina, że jego wrażliwość na barwę wzmocniła wystawa Claude'a Moneta w Paryżu w 1889 roku.
Czy obraz powstał w plenerze?
Nie w całości. Jedna z podstawowych zasad impresjonizmu nakazywała chwytać ulotne zjawiska natury, malując szybko, od razu na płótnie. Wyczółkowski postąpił inaczej: według krakowskiego muzeum namalował „Orkę” w pracowni, na podstawie studiów wykonanych wcześniej w plenerze.
Jak obraz trafił do Sukiennic?
Obraz trafił do Muzeum Narodowego w Krakowie w 1920 roku jako dar. W katalogu muzeum łączy się go z kolekcją Feliksa Jasieńskiego (1861–1929). Ma numer inwentarzowy MNK II-b-831 i należy do stałej ekspozycji Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach.
Płótno pokazywano na pośmiertnej wystawie Wyczółkowskiego w krakowskim Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w czerwcu 1937 roku. Wiele lat później wypożyczano je na wystawy monograficzne w 150. rocznicę urodzin artysty, pokazywane w latach 2003–2004 między innymi w Łodzi i w Szczecinie.
