Leon Wyczółkowski namalował „Rybaków” w 1891 roku. Obraz przedstawia dwóch chłopów brodzących o zachodzie słońca w rzece porośniętej szuwarami. Należy do Muzeum Narodowego w Warszawie, które podaje tytuł „Rybacy (Połów raków)”, bo scena pokazuje raczej łowienie raków niż ryb.
Leon Wyczółkowski (1852–1936), Rybacy (Połów raków) (1891) · Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa.
Co przedstawiają „Rybacy”?
Dwaj mężczyźni stoją w płytkiej wodzie wśród wysokich trzcin. Jeden, w czapce, trzyma długi drąg. Drugi pochyla się nad siecią rozpiętą na drewnianych pałąkach. Za nimi ciągnie się pas szuwarów, a dalej płaski brzeg pod jasnym niebem. Woda odbija sylwetki ludzi i światło. Przy dolnej krawędzi błyszczą na niej jasne plamy, a trawy na pierwszym planie mają soczyste zielone i żółte odcienie.
Muzeum Narodowe w Warszawie zwraca uwagę, że płótno tradycyjnie nosi tytuł „Rybacy”, ale w istocie przedstawia raczej połów raków. Wyczółkowski malował ten motyw w kilku wersjach kompozycyjnych.
ArtystaLeon Wyczółkowski (1852–1936)
DziełoRybacy (Połów raków) (1891)
Technikaolej na płótnie, 113 × 146 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa
Jak Wyczółkowski namalował zachodzące słońce?
Malarz nie zrezygnował z barw lokalnych, czyli naturalnych kolorów krajobrazu. Wzbogacił je natomiast mocnymi refleksami słonecznego światła. Paleta obejmuje różne odcienie zieleni, błękitu, żółci i oranżu, kładzione zamaszystymi pociągnięciami pędzla.
Opis muzealny przywołuje słowa krytyka Mieczysława Sterlinga z 1932 roku. Sterling pisał, że w latach 1889–1896 Wyczółkowski był typowym plenerzystą, który szukał w naturze słońca. W „Rybakach” chciał według niego wydobyć słońce o zachodzie, „odczute w powietrzu, na niebie, na zieleni, na wodzie, na szatach i twarzach ludzi”.
Ukraina w twórczości Wyczółkowskiego
Przez blisko dziesięć lat artysta spędzał wiele miesięcy na Ukrainie. Tam, jak podaje muzeum, ukształtowała się jego wrażliwość na efekty świetlne w naturze. Chętnie malował wieśniaków przy pracy w polu i przy połowie ryb lub raków. Ukraińskie obrazy Wyczółkowskiego wyrażają też jego sympatię do tamtejszych ludzi i ich związku z ziemią i przyrodą.
W prawym dolnym rogu płótna widnieje podpis „L.Wyczólkowski”, a pod nim słowo „Warszawa” i data 1891.
Losy obrazu i gdzie go zobaczyć
Obraz trafił do Muzeum Narodowego w Warszawie jako dar i pochodzi z kolekcji Stanisława Krajewskiego (zm. 1916). W czasie II wojny światowej został wywieziony. Odzyskano go ze Związku Radzieckiego 16 września 1956 roku.
Płótno ma wymiary 113 × 146 cm i numer inwentarzowy MP 2246 MNW. Pokazywano je na wystawach polskiej sztuki około 1900 roku, między innymi „Impressionism and Symbolism. Polish Painting around 1900” (2009) i „Silent Rebels. Symbolism in Poland around 1900” (2022), a także na wystawie „Od pomysłu do dzieła. Leon Wyczółkowski” (2016).
