Leon Wyczółkowski – Wiosna – wnętrze pracowni artysty (Wiosna w Gościeradzu)

Gościeradz, czyli skąd wzięła się „Wiosna”

Od 1922 roku Wyczółkowski był związany z Wielkopolską i Pomorzem. Przekazał wtedy Muzeum Wielkopolskiemu w Poznaniu swoją kolekcję sztuki wschodniej: dywany, kilimy, wazony, szkło i dawne meble. W zamian Poznański Wydział Krajowy podarował mu dworek w Gościeradzu pod Bydgoszczą. Artysta spędzał tam lato aż do śmierci w 1936 roku. Park i sad wokół dworku stały się tematem wielu jego prac, od starych świerków po kwitnące drzewa owocowe.

W notatkach artysty, które bydgoskie muzeum publikuje jako „Wspomnienia artysty”, jest krótki wpis: „Wiosna w Gościeradzu, maj 1931. Wiosna wchodzi ze swoim zapachem i podmuchem”. W tych samych zapiskach z Gościeradza Wyczółkowski pisał, że nie może już wrócić do malarstwa olejnego i że „tylko przez czarne rzeczy” chce dojść do celu. Większość jego prac z Gościeradza z lat trzydziestych, zachowanych w bydgoskim muzeum, to akwarele, pastele, rysunki tuszem i litografie.

Co przedstawia „Wiosna – wnętrze pracowni artysty”?

Patrzymy na pokój pod światło. Na środku jest szeroko otwarte okno, a za nim sad pełen białych kwiatów i błękitne niebo. Wiatr wdmuchuje do środka długą, jasną firankę, która zajmuje niemal całą lewą stronę obrazu. Przed oknem stoi pusty fotel odwrócony tyłem do widza, obok krzesło, a po prawej komoda z wazonem. Na ścianie wisi talerz i niewielki obraz, a na dywanie leży plama słońca.

Wyczółkowski zestawił tu dwa światy. Okno, sad i firanka są jasne i lekkie, oddane jasnymi, rozmytymi plamami akwareli. Meble są niemal czarne i mocno zarysowane tuszem. Obraz ma około 71 na 79 cm. W lewym dolnym rogu widać odręczny napis z dedykacją i datą.

Opisy obrazu zwracają uwagę na nastrój zadumy i osamotnienia. Pokój jest pusty, a fotel wygląda tak, jakby ktoś przed chwilą z niego wstał i wyszedł do sadu. Człowieka na obrazie nie ma, o jego obecności mówią tylko przedmioty.

Kiedy powstał obraz i ile ma wersji?

Data nie jest jednoznaczna. Wpis artysty z maja 1931 roku i część opracowań wskazują rok 1931, inne źródła podają 1933. Pewne jest, że to jedna z ostatnich prac Wyczółkowskiego. Tak opisuje ją muzeum w Bydgoszczy.

Artysta wracał do tego tematu kilka razy, a opracowania mówią o czterech wersjach. Baza dzieł bydgoskiego muzeum notuje m.in. monochromatyczną „Wiosnę w Gościeradzu” z 1931 roku, o wymiarach 71 na 72 cm, która należy do Muzeum Archidiecezjalnego w Poznaniu. Ma ten sam układ: okno, firankę, fotel, krzesło i komodę, ale bez kolorów kwitnącego sadu.

Gdzie można zobaczyć „Wiosnę” Wyczółkowskiego?

Barwna wersja należy do Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy. Muzeum pokazuje ją w Domu Leona Wyczółkowskiego, obok fotografii, pamiątek po artyście i innych jego późnych prac, takich jak „Kwiaty”.

Bydgoska kolekcja ma swoje źródło w decyzji samego malarza. W 1937 roku wdowa, Franciszka Wyczółkowska, zgodnie z jego ostatnią wolą przekazała miastu 425 prac, szkicowniki, pamiątki osobiste i wyposażenie pracowni. Większość tych prac można dziś przejrzeć w internetowej bazie dzieł muzeum.