Pablo Picasso – Panny z Awinionu

Pracownia na Montmartre i afrykańskie objawienie

W 1907 roku dwudziestosześcioletni Pablo Picasso czuł, że tradycyjne malarstwo wyczerpało swoje możliwości. Pobyt w Muzeum Etnograficznym Trocadéro w Paryżu, gdzie po raz pierwszy zetknął się z rzeźbami i maskami z Afryki Środkowej, stał się dla niego mistycznym objawieniem. Zrozumiał, że sztuka prymitywna nie naśladuje natury, lecz jest magicznym orężem chroniącym przed lękiem i nieznanym.

Picasso całkowicie odrzucił perspektywę zbieżną i klasyczny światłocień. Ciała kobiet zostały zgeometryzowane, połamane na ostre trójkąty i płaszczyzny, a przestrzeń wokół nich rozpadła się na odłamki potłuczonego szkła. Kobiety po prawej stronie zyskały zniekształcone, zwierzęce oblicza nawiązujące wprost do masek plemiennych z Konga.

Tytułowy Awinion nie ma nic wspólnego z papieskim miastem we Francji – odnosi się do niesławnej ulicy Avinyó w Barcelonie, znanej z domów publicznych, które młody malarz odwiedzał w czasach bohemy.

Usunięci mężczyźni i agresywne spojrzenie modelek

Wstępne szkice Picassa zawierały jeszcze postacie dwóch mężczyzn wchodzących do pokoju: studenta medycyny niosącego czaszkę (symbol memento mori i ostrzeżenie przed chorobami wenerycznymi) oraz marynarza siedzącego przy stole z owocami. W trakcie setek poprawek Picasso usunął obie męskie postacie.

Decyzja ta zmieniła wszystko: teraz to sam widz staje się klientem wkraczającym do burdelu. Oczy kobiet nie uciekają zawstydzone – wbijają się w odbiorcę z lodowatą, drapieżną bezpośredniością. Martwa natura z arbuzem i winogronami u dołu obrazu przypomina ostry tasak, potęgując atmosferę niebezpieczeństwa i erotycznego napięcia.

Iskra, która podpaliła wiek nowoczesności

„Panny z Awinionu” uważa się powszechnie za najważniejszy pojedynczy obraz XX wieku. To w nim narodził się kubizm, a wraz z nim cała nowoczesna abstrakcja, ekspresjonizm i współczesne widzenie świata jako sieci przenikających się relacji i struktur.

Płótno do dziś bije niesamowitą energią buntu i pierwotnej siły. Odwiedzający nowojorskie Museum of Modern Art stają przed nim w milczeniu, doświadczając tego samego dreszczu, który ponad wiek temu wstrząsnął paryską awangardą.