Okres Błękitny · Elegia Samotności i Dźwięki Melancholii
Stary gitarzysta (1903–1904)
W mroźne, ponure zimowe miesiące na przełomie 1903 i 1904 roku dwudziestodwuletni Pablo Picasso tułał się po zaułkach Barcelony, pogrążony w głębokiej rozpaczy po samobójczej śmierci swego najbliższego przyjaciela Carlosa Casagemasa. „Stary gitarzysta” to absolutne ukoronowanie błękitnego okresu artysty: ślepy, przeraźliwie wychudzony muzyk w łachmanach siedzi ze skrzyżowanymi nogami na bruku, tuląc do piersi wielką, drewnianą gitarę. W świecie lodowatego błękitu i obojętności, tylko muzyka i sztuka zdają się oferować schronienie przed nędzą i śmiercią.
Pablo Picasso, Stary gitarzysta (The Old Guitarist) (1903–1904) · Zbiory: The Art Institute of Chicago.
Tragedia Casagemasa i narodziny błękitu
Początek XX wieku był dla Picassa czasem skrajnej biedy, głodu i emocjonalnego załamania. Samobójstwo Casagemasa, który zastrzelił się w paryskiej kawiarni z nieszczęśliwej miłości, pchnęło młodego malarza w świat wykluczonych: żebraków, niewidomych, samotnych matek i bezdomnych wędrowców. Artysta ograniczył swoją paletę do chłodnych, monochromatycznych odcieni kobaltu, pruskiego błękitu i szarości.
Wychudzona sylwetka starca zdradza bezpośredni wpływ mistycyzmu El Greca, którego dzieła Picasso z pasją studiował w madryckim Prado. Nienaturalnie wydłużone, kanciaste palce muzyka spływają po strunach gitary z niezwykłą delikatnością, a jego opuszczona bezwładnie głowa wyraża całkowitą rezygnację z walki ze światem zewnętrznym.
Błękit w obrazie Picassa nie jest tylko kolorem – jest stanem umysłu, symbolem żałoby, duchowego osamotnienia i przejmującego chłodu nocy.
MalarzPablo Picasso (1881–1973)
Dzieło i technikaStary gitarzysta (The Old Guitarist) (1903–1904) Olej na desce
Kolekcja muzealnaArt Institute of Chicago Chicago, USA
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Ciepłe drewno instrumentu jako ocalenie
W całej kompozycji jest tylko jeden element, który wymyka się lodowatemu monolitowi błękitu: pudło rezonansowe gitary namalowane w ciepłych odcieniach miodowego brązu i ochry. Ta celowa dysonansowa plama barwna niesie potężne przesłanie symboliczne.
Dla ślepego starca gitara jest jedynym łącznikiem z rzeczywistością, źródłem chleba, ale przede wszystkim – ołtarzem jego godności. Choć jego ciało jest wyniszczone, a ubranie podarte, poprzez muzykę wznosi się on ponad nędzę doczesnego świata ku transcendencji. Gitara staje się metaforą samej sztuki, która potrafi ocalić duszę człowieka nawet w najgłębszej ciemności.
“
„Sztuka zmywa z duszy kurz codziennego życia. Zacząłem malować na niebiesko, gdy dotarła do mnie wiadomość o śmierci Casagemasa.”
Ponadczasowy hymn empatii i godności
„Stary gitarzysta” to jeden z najbardziej wzruszających obrazów w dziejach sztuki europejskiej. W dobie narastającej znieczulicy społecznej dzieło Picassa przypomina o kruchości ludzkiego losu i szacunku należnym każdemu cierpiącemu człowiekowi.
Płótno stanowi dziś jedną z największych atrakcji The Art Institute of Chicago, poruszając miliony widzów z całego świata swoją surową poezją, melancholią i niezłomną wiarą w uzdrawiającą siłę muzyki.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Arcydzieło można podziwiać w stałej ekspozycji The Art Institute of Chicago. Kontekst okresu błękitnego i pamiątki po artyście prezentuje Musée National Picasso w Paryżu.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Stary gitarzysta”
Poczuj głębię melancholijnego błękitu i poetycką siłę jednego z najsłynniejszych obrazów Picassa. Nasza autorska kolekcja z motywem „Starego gitarzysty” to harmonijne połączenie nastrojowej sztuki i najwyższej jakości polskiego rzemiosła.
