W październiku 1937 roku w pracowni przy Rue des Grands-Augustins w Paryżu Pablo Picasso nałożył ostatnie, brutalne pociągnięcie pędzla na płótno, które stało się uniwersalnym symbolem cierpienia całego stulecia. „Płacząca kobieta” to bezpośrednie przedłużenie wojennej apokalipsy uwiecznionej w słynnej „Guernice”: twarz muzy i partnerki artysty, surrealistycznej fotografki Dory Maar, została roztrzaskana na ostre, kubistyczne kawałki, zalana łzami i ściśnięta w grymasie niewyobrażalnego bólu. W jej dłoniach chusteczka zamienia się w lodowaty sopel żalu, a zaciśnięte zęby gryzą materiał z rozpaczy, która nie znajduje słów.
Pablo Picasso, Płacząca kobieta (The Weeping Woman) (1937) · Zbiory: Tate Modern w Londynie.
Zagłada Guerniki i narodziny krzyku sprzeciwu
26 kwietnia 1937 roku niemiecki Legion Condor zbombardował baskijskie miasteczko Guernica, mordując setki bezbronnych cywilów. Wstrząśnięty zbrodnią Pablo Picasso stworzył na zamówienie rządu Republiki Hiszpańskiej monumentalne antywojenne malowidło na Wystawę Światową w Paryżu. Jednak po ukończeniu wielkiego fresku temat cierpienia bezbronnych kobiet nie opuścił jego wyobraźni.
W serii portretów płaczących kobiet malarz skupił się na intymnym wymiarze wojennej tragedii – żałobie matek, żon i córek, których świat legł w gruzach. Twarz modelki została poddana bezwzględnej dekonstrukcji: oczy ukazano równocześnie z przodu i z profilu, rzęsy sterczą niczym kolce z drutu kolczastego, a skóra przybrała trupio blady, zielonkawoniebieski odcień.
Picasso zrezygnował z żałobnej czerni na rzecz agresywnych, dysonansowych zderzeń kwasowej żółci, fioletu i szkarłatu, tworząc efekt wizualnego krzyku, przed którym nie sposób uciec.
MalarzPablo Picasso (1881–1973)
Dzieło i technikaPłacząca kobieta (The Weeping Woman) (1937) olej na płótnie
Kolekcja muzealnaTate Modern Londyn, Wielka Brytania
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Dora Maar – tragiczna intelektualistka i muza
Kobietą, która użyczyła swej twarzy temu archetypowi rozpaczy, była Dora Maar (właściwie Henriette Theodora Markovitch). Była wybitną artystką, fotografką związaną z kręgiem André Bretona, która jako jedyna dokumentowała powstawanie „Guerniki” w paryskim atelier Picassa.
Ich relacja była burzliwa, pełna pasji, ale też psychicznego udręczenia. Picasso dostrzegł w delikatnej strukturze psychicznej Dory odbicie tragedii epoki faszyzmu i wojny domowej w Hiszpanii. Sam malarz mówił bez ogródek: „Dla mnie Dora zawsze była kobietą płaczącą... Malowałem ją w ten sposób nie z okrucieństwa, lecz dlatego, że widziałem w niej uosobienie hiszpańskiego dramatu”.
Sama Dora Maar po latach protestowała przeciwko sprowadzaniu jej do roli ofiary, mówiąc gorzko: „To nie ja płakałam na tych obrazach. To Picasso wylewał swoje łzy poprzez moją twarz”.
“
„Kobiety są maszynami do cierpienia. Gdy maluję płaczącą kobietę, nie chcę zadowolić oka, chcę nim potrząsnąć aż do kości.”
Krzyk, który nie traci na sile
„Płacząca kobieta” pozostaje jednym z najpotężniejszych antywojennych manifestów w całej historii sztuki. W świecie, w którym konflikty zbrojne wciąż przynoszą cierpienie niewinnym, dzieło Picassa zachowuje bolesną i przejmującą aktualność.
Obraz eksponowany w londyńskim Tate Modern niezmiennie elektryzuje publiczność. To arcydzieło udowadnia, że sztuka może być nie tylko estetyczną przyjemnością, lecz przede wszystkim bezkompromisowym głosem sumienia ludzkości.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Płótno znajduje się w stałej ekspozycji Tate Modern w Londynie. Badania nad procesem twórczym Dory Maar i Picassa prowadzi Musée National Picasso w Paryżu.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Płacząca kobieta”
Wybierz sztukę z potężnym ładunkiem emocji, ekspresji i historycznego buntu. Nasza kolekcja z motywem „Płaczącej kobiety” Pabla Picassa to propozycja dla odważnych miłośników awangardy, łącząca wyrazistą kolorystykę z mistrzowskim wykonaniem w polskiej szwalni.
