Salvador Dali – Galatea sfer niebieskich

Skąd u Dalego zainteresowanie atomem?

Dalí interesował się fizyką jądrową od sierpnia 1945 roku, kiedy na Japonię spadły bomby atomowe. Atom nazywał swoim ulubionym „pokarmem dla myśli”. Po powrocie do Hiszpanii w 1948 roku ogłosił powrót do wiary katolickiej i zaczął rozwijać styl, który sam nazwał mistycyzmem nuklearnym. Łączył w nim fizykę Einsteina, klasyczne wzorce malarstwa i katolicką mistykę.

„Galatea sfer” należy do tego okresu, podobnie jak „Chrystus świętego Jana od Krzyża” z 1951 roku. Obraz łączy renesansową tradycję portretu z teorią atomową. Widać w nim też próbę pogodzenia odnowionej wiary artysty z nowoczesną nauką o budowie materii.

Co przedstawia obraz i jak jest zbudowany?

To olej na płótnie o wymiarach 65 × 54 cm. Twarz, szyja i ramiona Gali składają się z dziesiątek kul różnej wielkości, które unoszą się w błękitnej przestrzeni. Kule oznaczają cząstki materii. Żadna z nich nie dotyka sąsiedniej, bo Dalí chciał pokazać, że materia nie jest ciągła, a atomy również się nie stykają.

Kule różnią się barwą i przejrzystością. Te przy krawędziach obrazu są większe i chłodne, niebieskawe, bliżej środka robią się mniejsze i cieplejsze. Niektóre są ciemne, inne niemal przezroczyste, a kilka odsłania fragmenty rysów twarzy. Między nimi unoszą się ciemne, faliste pasma, które przypominają kosmyki włosów. Twarz nie ma wyraźnego konturu, składa się wyłącznie z brył i odstępów między nimi.

Kule ułożone są w perspektywie, która prowadzi wzrok w głąb obrazu, ku punktowi w środku twarzy. Antoni Pitxot, malarz związany z Dalím, wspominał, że artysta cenił w tym obrazie właśnie głębię perspektywy i same sfery. U dołu kompozycji biegnie niska linia horyzontu, a pod nią widnieje podpis artysty i data 1952.

Kim była Gala i skąd tytuł „Galatea”?

Modelką była Gala, właściwie Jelena Iwanowna Diakonowa, rosyjska emigrantka starsza od Dalego o dziesięć lat. Pobrali się w ślubie cywilnym 30 stycznia 1934 roku w Paryżu, a ślub kościelny wzięli 8 sierpnia 1958 roku. Gala była żoną i muzą artysty. Zmarła w 1982 roku.

Tytuł łączy imię Gali z Galateą, morską nimfą z mitologii klasycznej, znaną z cnoty. Może też odsyłać do Galatei z mitu o Pygmalionie, czyli posągu, który pokochał jego twórca.

Gdzie można zobaczyć „Galateę sfer”?

Obraz należy do Fundacji Gala-Salvador Dalí i jest pokazywany w Teatrze-Muzeum Dalego w Figueres, rodzinnym mieście artysty. Muzeum otwarto w 1974 roku, a Dalí rozbudowywał je jeszcze do połowy lat osiemdziesiątych. Większość jego zbiorów pochodzi z prywatnej kolekcji malarza.

W zbiorach Fundacji znajduje się też inny obraz Dalego z tego samego roku, związany z postacią Gali: „Gala Placidia” (1952). Fundacja wymienia go wśród najważniejszych dzieł kolekcji.

Płótno bywało wypożyczane za granicę. W 2009 roku pokazano je w National Gallery of Victoria w Melbourne na wystawie „Liquid Desire”.