Telefon-homar to surrealistyczny obiekt Salvadora Dalego, a nie obraz: prawdziwy aparat telefoniczny, na którym w miejscu słuchawki leży gipsowy homar. Dalí zaprojektował go w 1936 roku dla angielskiego kolekcjonera Edwarda Jamesa. Znanych jest jedenaście egzemplarzy, a jeden z nich, datowany na 1938 rok, należy do Tate w Londynie.
Salvador Dalí (1904–1989), Telefon-homar (1936 (projekt), egzemplarz Tate 1938) · Tate, Londyn (jeden z kilku egzemplarzy).
Kto zamówił Telefon-homar?
Edward James (1907–1984) był angielskim poetą i jednym z czołowych kolekcjonerów sztuki surrealistycznej. Poznał Dalego w 1934 roku, a od 1936 roku był jego głównym mecenasem w Londynie i przez dwa lata wspierał go finansowo. Zamówił u niego m.in. Telefon-homar (1936) i sofę w kształcie ust Mae West (1937).
Telefony miały służyć w domu Jamesa. Egzemplarze z 1938 roku wykonała dla niego londyńska firma Green & Abbott. Muzeum Boijmans Van Beuningen pisze o jedenastu znanych egzemplarzach: czterech czerwonych i siedmiu białych. Stąd różne daty w muzeach: Rotterdam podaje rok 1936, a Tate i galeria w Edynburgu rok 1938.
Technikaobiekt: telefon, stal, gips, guma, żywica i papier (egzemplarz Tate)
Gdzie jest oryginałTate, Londyn (jeden z kilku egzemplarzy)
Jak zbudowany jest Telefon-homar?
Podstawą obiektu jest zwykły, działający aparat telefoniczny z tarczą. W miejscu słuchawki leży homar odlany z gipsu i pomalowany. Tate opisuje swój egzemplarz jako wykonany ze stali, gipsu, gumy, żywicy i papieru. Biały egzemplarz z Rotterdamu ma 20 cm wysokości, 15 cm szerokości i 32 cm długości.
Grafika na produktach pokazuje wersję czerwoną: pomarańczowo-czerwony homar leży na czarnym aparacie z obrotową tarczą.
Co oznacza homar na telefonie?
Dalí łączył homary i telefony z erotyką. Ogon homara, w którym znajdują się jego narządy płciowe, ułożył nad mikrofonem aparatu. Stąd druga nazwa obiektu: Telefon afrodyzjakalny.
Motyw wracał w twórczości artysty. W 1935 roku Dalí rysował dla pisma „American Weekly” swoje wrażenia z Nowego Jorku, a jeden z rysunków podpisano „Sen nowojorski – mężczyzna znajduje homara zamiast telefonu”. W 1938 roku w „Dictionnaire abrégé du surréalisme” zamieścił hasło „Téléphone aphrodisiaque” z rysunkiem telefonu, którego słuchawką jest homar. W autobiografii „Sekretne życie Salvadora Dalego” (1942) pytał, dlaczego zamawiając pieczonego homara, nigdy nie dostaje ugotowanego telefonu. Telefon pojawia się też na obrazie „Jezioro w górach” z końca lat trzydziestych, należącym do Tate.
Morskie skojarzenia wróciły w 1939 roku w pawilonie „Sen Wenus”, który Dalí przygotował na Wystawę Światową w Nowym Jorku. Występowały w nim modelki w kostiumach z owoców morza, a całość fotografowali Horst P. Horst i George Platt Lynes.
Gdzie można zobaczyć Telefon-homar?
Egzemplarze znajdują się w kilku muzeach. Należą do nich Tate w Londynie, Museum Boijmans Van Beuningen w Rotterdamie, National Galleries of Scotland w Edynburgu, National Gallery of Australia oraz Museum für Kommunikation we Frankfurcie nad Menem.
Biały telefon z Rotterdamu należał do Jamesa do 1964 roku, później do jego fundacji, a w 1995 roku kupiło go muzeum. Biały egzemplarz z Edynburga zatrzymano w Wielkiej Brytanii dzięki zakazowi wywozu, a jego zakup wsparła organizacja Art Fund.
