Salvador Dali – Kuszenie św. Antoniego

Skąd wziął się konkurs na „Kuszenie świętego Antoniego”?

W 1946 roku wytwórnia filmowa Davida L. Loewa i Alberta Lewina ogłosiła konkurs dla malarzy na obraz o kuszeniu świętego Antoniego. Zwycięska praca miała pojawić się w filmie „The Private Affairs of Bel Ami” (1947), adaptacji powieści Guy de Maupassanta „Bel-Ami” z 1885 roku.

Do konkursu stanęli m.in. Leonora Carrington, Paul Delvaux, Max Ernst, Dorothea Tanning i Salvador Dalí. Wygrał Max Ernst. Jego obraz wypełnia ekran przez około dziesięć sekund pod koniec filmu. Według muzeum LACMA to jedyny znany konkurs, w którym Dalí wziął udział, a jego praca, choć przegrała, stała się najbardziej znanym obrazem z całego zestawu. Dalí miał ją namalować w ciągu kilku dni w nowojorskiej pracowni.

Co przedstawia obraz?

Akcja rozgrywa się na pustej, płaskiej równinie z nisko położonym horyzontem i wysokimi chmurami. W lewym dolnym rogu klęczy nagi, wychudzony święty Antoni. W prawej ręce unosi krzyż, lewą podpiera się o ziemię. Przy jego stopie leży ludzka czaszka.

Na świętego nacierają dęba stający koń i pochód słoni na niezwykle długich, cienkich nogach. Słonie niosą pokusy: nagą kobietę w złotym kielichu, obelisk wzorowany na rzymskim obelisku Berniniego, budowle w stylu weneckiej architektury Palladia i gmach, w którym zamknięty jest nagi kobiecy tors. W chmurach pojawiają się fragmenty hiszpańskiego klasztoru El Escorial.

Jak czytać „Kuszenie świętego Antoniego”?

Temat pochodzi z żywota świętego Antoniego Pustelnika, którego na pustyni nękały wizje i pokusy. W obrazie Dalego uwagę przyciągają przede wszystkim stwory i ich ładunek, a sam święty jest mały i zepchnięty do narożnika. LACMA zwraca uwagę, że zakończenie sceny pozostaje niejasne: koń może cofać się ze strachu przed krzyżem, ale może też za chwilę stratować świętego.

Opracowania wskazują, że w tym obrazie Dalí zaczyna interesować się przestrzenią między niebem a ziemią: postacie i budowle unoszą się wysoko nad równiną na cienkich jak nici nogach. Ten motyw lewitacji i przezwyciężania ciążenia rozwinął w późniejszych latach.

Gdzie można zobaczyć oryginał?

Obraz należy do Królewskich Muzeów Sztuk Pięknych Belgii (Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique) w Brukseli. Jest namalowany olejem na płótnie i ma 89,5 × 119,5 cm. Dalí podpisał go i datował u dołu, na prawo od środka: „Gala Salvador Dali 1946”. W katalogu obrazów Fundacji Gala-Salvador Dalí ma numer P 625.