Surrealistyczna Eschatologia · Pająkowate Słonie i Triumf Krzyża
Kuszenie św. Antoniego (1946)
W 1946 roku w Nowym Jorku Salvador Dalí namalował płótno, które otworzyło nowy, mistyczny rozdział w jego twórczości i stało się jednym z najbardziej spektakularnych widowisk w dziejach sztuki. „Kuszenie św. Antoniego” to apokaliptyczny pochód grzechu i pożądania: nagi, wychudzony pustelnik klęczy w pyle pustyni, unosząc drewniany krzyż przeciwko nadciągającej kawalkadzie potworów. Na czele pędzi wściekły, narowisty rumak, za nim kroczą gigantyczne słonie o niebotycznie długich, cienkich jak u pająka odnóżach, niosące na grzbietach obeliski, pałace rozpusty i obnażone kobiece torsy.
Salvador Dalí, Kuszenie św. Antoniego (La Tentation de saint Antoine) (1946) · Zbiory: Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique w Brukseli.
Słynny konkurs filmowy i zwrot ku mistycyzmowi
W 1946 roku producent filmowy Albert Lewin ogłosił w Stanach Zjednoczonych głośny konkurs malarski na obraz do adaptacji powieści Guy de Maupassanta „Prywatne sprawy Bel Ami”. Do rywalizacji stanęło jedenastu czołowych artystów nowoczesnych, w tym Max Ernst, Paul Delvaux i Salvador Dalí. Choć jury ostatecznie przyznało nagrodę Ernstowi, to dzieło Dalego zapisało się złotymi zgłoskami w historii światowej kultury.
W obrazie tym Dalí po raz pierwszy połączył surrealizm z motywami chrześcijańskimi, zapowiadając swój późniejszy okres „mistycyzmu nuklearnego”. Święty Antoni nie jest tu tylko postacią z legendy – uosabia każdego człowieka zmagającego się z pokusami pychy, władzy i pożądania.
Postać świętego została ukazana w skrajnym napięciu mięśni: jedną ręką podpiera się na skale, a drugą z całych sił wyciąga ku niebu krucyfiks, stanowiący jedyną tarczę przed koszmarną procesją.
MalarzSalvador Dalí (1904–1989)
Dzieło i technikaKuszenie św. Antoniego (La Tentation de saint Antoine) (1946) olej na płótnie
Kolekcja muzealnaMusées royaux des Beaux-Arts de Belgique Bruksela, Belgia
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Pająkowate słonie i architektura pożądania
Najbardziej wstrząsającym elementem wizji są kroczące w chmurach słonie o pajęczych, wielostawowych nogach. Ich nienaturalna wysokość potęguje wrażenie grozy i niestabilności – wydaje się, że za chwilę runą w przepaść pod ciężarem niesionych grzechów.
Pierwszy słoń dźwiga na grzbiecie marmurowy obelisk inspirowany rzeźbą Berniniego z rzymskiego placu Santa Maria sopra Minerva – symbol ziemskiej potęgi i władzy cesarskiej. Kolejne zwierzęta niosą złocony pałac rozkoszy z nagim kobiecym torsem i falliczną wieżą z kości słoniowej.
W tle, pośród ołowianych chmur, majaczy widmowa sylwetka pałacu Escorial – symbolu religijnego i państwowego rygoru dawnej Hiszpanii.
“
„Święty Antoni odpędza demony znakiem krzyża, lecz te demony są tak piękne, że nawet aniołowie zstąpiliby z niebios, by na nie spojrzeć.”
Triumf w brukselskim muzeum
„Kuszenie św. Antoniego” to arcydzieło o niespotykanej sile wyobraźni. Łączy renesansowy kunszt rysunkowy godny Michała Anioła z najbardziej śmiałą wizją surrealistyczną XX wieku.
Obraz znajduje się w zbiorach Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique w Brukseli, gdzie niezmiennie hipnotyzuje widzów. Przypomina o wiecznej walce dobra ze złem i niezwykłej odwadze ducha, który potrafi stawić czoła największym demonom.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Arcydzieło stanowi chlubę Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique w Brukseli. Badania nad surrealistycznym dorobkiem artysty prowadzi Fundació Gala-Salvador Dalí w Figueres.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Kuszenie św. Antoniego”
Dotknij monumentalnej wizji, niezwykłej wyobraźni i surrealistycznego dramatu Salvadora Dalego. Nasza kolekcja z motywem „Kuszenia św. Antoniego” to propozycja dla miłośników sztuki z głębokim przesłaniem filozoficznym, wykonana z mistrzowską dbałością w polskiej szwalni.
