Salvador Dalí namalował „Oblicze wojny” w 1940 roku, tym samym, w którym wyjechał z ogarniętej wojną Europy do Stanów Zjednoczonych. Obraz pokazuje martwą głowę na pustyni, w której oczodołach i ustach tkwią kolejne takie same twarze. Oryginał należy do Museum Boijmans Van Beuningen w Rotterdamie.
Salvador Dalí (1904–1989), Oblicze wojny (1940) · Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam.
W jakich okolicznościach powstało „Oblicze wojny”?
Druga połowa lat trzydziestych to dla Dalego czas dwóch wojen. W Hiszpanii toczyła się krwawa wojna domowa, a w 1938 roku artysta pisał w liście o przyłączeniu Austrii do III Rzeszy. Po wybuchu II wojny światowej przebywał z Galą w Arcachon we Francji, skąd musieli uciekać. Ich dom w Port Lligat został splądrowany i pomazany faszystowskimi hasłami.
W sierpniu 1940 roku Dalí wypłynął z Lizbony do Nowego Jorku. Według katalogu muzeum w Rotterdamie para dotarła tam 16 sierpnia 1940 roku. W Stanach Zjednoczonych artysta spędził osiem lat. Obraz jest sygnowany i datowany w prawym dolnym rogu: „Salvador Dalí 1940”.
Miejsce powstania obrazu nie jest pewne. Angielska Wikipedia pisze o krótkim okresie, gdy artysta mieszkał w Kalifornii, a muzeum w odpowiedzi dla zwiedzających wspomina Nowy Jork. W Stanach Zjednoczonych Dalí dzielił czas między Nowym Jorkiem a półwyspem Monterey w Kalifornii, więc obie wersje są możliwe.
ArtystaSalvador Dalí (1904–1989)
DziełoOblicze wojny (1940) Le visage de la guerre
Technikaolej na płótnie, 64 × 79 cm
Gdzie jest oryginałMuseum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam
Co przedstawia obraz?
Na tle jałowej, spękanej pustyni unosi się ogromna, wysuszona głowa o wyrazie strachu i cierpienia. Przypomina twarz zwłok. W jej oczodołach i ustach widać takie same, mniejsze twarze, a w nich kolejne. Ten motyw sugeruje powtarzanie się w nieskończoność. Wokół głowy kłębią się kąsające węże.
W dolnym rogu obrazu, na skale, widnieje odcisk dłoni. Dalí utrzymywał, że zostawiła go jego własna ręka. Płótno namalowano techniką olejną, ma wymiary 64 × 79 cm i jest szersze niż wyższe.
Co oznaczają czaszki i węże?
Muzeum Boijmans wiąże obraz z okropnościami II wojny światowej. W odpowiedziach dla zwiedzających czaszkę odczytuje jako symbol śmierci, a węże jako symbol zła. Muzeum przypomina też o wojnie domowej w Hiszpanii, która w latach trzydziestych poprzedziła wybuch II wojny światowej.
Katalog muzeum zestawia obraz z mitem o Perseuszu i Meduzie w wersji Owidiusza. Meduza miała dzikie oczy, kły, wysunięty język i węże zamiast włosów. Wężowe sploty wokół głowy na obrazie Dalego przywołują ten mit.
Wojna była dla Dalego ważnym tematem także wcześniej. Artysta bywał przekonany, że jego wizje malarskie zapowiadały nadchodzące konflikty. „Oblicze wojny” powstało już po wybuchu II wojny światowej, a jego paleta jest ograniczona do brązów, ochry i spłowiałego błękitu nieba, co podkreśla wrażenie wypalonej, martwej ziemi.
Gdzie jest oryginał „Oblicza wojny”?
Według muzeum w latach 1940–1971 obraz należał do André Cauvina z Braine-l'Alleud w Belgii. W 1971 roku kupiło go Museum Boijmans Van Beuningen w Rotterdamie, ze środków ze spadku po G.J. Verijsselu. Płótno ma w muzeum numer inwentarzowy 2766 (MK). W katalogu raisonné obrazów Dalego, prowadzonym przez Fundację Gala-Salvador Dalí, figuruje pod numerem P 499 jako „Visage of the War”.
