Mistyczny Surrealizm · Płynny Czas i Rozpływające się Zegary
Trwałość pamięci – La persistència de la memòria (1931)
W upalny letni wieczór 1931 roku w białym domu w katalońskim Port Lligat Salvador Dalí spojrzał na resztki rozpływającego się na talerzu sera Camembert i doznał jednej z najsłynniejszych halucynacji w dziejach kultury. „Trwałość pamięci” (La persistència de la memòria), znana na całym świecie jako „miękkie zegary”, to absolutna ikona surrealizmu: na tle surowych, złotych klifów przylądka Cap de Creus trzy zegary kieszonkowe rozlewają się niczym płynne ciasto po gałęzi uschłego drzewa, krawędzi stołu i dziwacznej, organicznej bestii spoczywającej na piasku. Czas przestał być twardym pomiarem zegarmistrza – stał się plastyczną materią snu.
Salvador Dalí, Trwałość pamięci (La persistència de la memòria) (1931) · Zbiory: Museum of Modern Art (MoMA) w Nowym Jorku.
Port Lligat, ser Camembert i narodziny wizji
Dwudziestosiedmioletni Salvador Dalí znajdował się w 1931 roku w stanie twórczego transu. Wspólnie ze swoją ukochaną muzą Galą zaszył się w rybackiej wiosce Port Lligat w Katalonii. Tamtego wieczoru cierpiał na silny ból głowy i zrezygnował z wyjścia do kina ze znajomymi. Siedząc samotnie przy stole, zaczął kontemplować miękkość francuskiego sera Camembert.
Zanim Gala wróciła do domu, Dalí ukończył w zaledwie dwie godziny to miniaturowe arcydzieło na niewielkim płótnie formatu kartki papieru. Gdy kobieta stanęła przed sztalugą, zapytał ją, czy za trzy lata ktokolwiek będzie pamiętał ten obraz. Gala spojrzała mu w oczy i odpowiedziała z pewnością: „Nikt, kto go raz zobaczy, nie zdoła go zapomnieć do końca życia”.
Malarz zastosował swoją autorską metodę „paranoiczno-krytyczną” – stan kontrolowanego obłędu, w którym artysta potrafi materializować na płótnie najbardziej irracjonalne majaczenia podświadomości z fotograficzną, mikroskopijną precyzją.
MalarzSalvador Dalí (1904–1989)
Dzieło i technikaTrwałość pamięci (La persistència de la memòria) (1931) Olej na płótnie
Kolekcja muzealnaMuseum of Modern Art (MoMA) Nowy Jork, USA
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Mrówki, rozpad materii i teoria względności
W kompozycji Dalego każdy szczegół jest naładowany symbolicznym sensem. Złoty zegar kieszonkowy leżący po lewej stronie jest zamknięty, a na jego metalowej kopercie kłębią się mrówki. Dla Dalego mrówki były od dzieciństwa symbolem rozkładu, gnicia i nieuchronnej śmierci (memento mori).
W centrum obrazu spoczywa biomorficzna, wiotka forma przypominająca profil samego Dalego – z wielkimi rzęsami i nosem roztapiającym się na plaży. Rozlany na jej grzbiecie zegar symbolizuje ucieczkę umysłu z okowów obiektywnego czasu w sferę snu.
Wielu krytyków widziało w obrazie artystyczne odzwierciedlenie teorii względności Alberta Einsteina, choć sam Dalí żartował, że inspiracją był wyłącznie ser, a nie fizyka kwantowa.
“
„Jedyna różnica między mną a szaleńcem polega na tym, że ja nie jestem szalony! Czas jest miękki, a przestrzeń płynna.”
Nieśmiertelny sen w sercu Nowego Jorku
W 1934 roku anonimowy darczyńca przekazał obraz do zbiorów Museum of Modern Art w Nowym Jorku, gdzie do dziś pozostaje jedną z największych atrakcji światowego muzealnictwa.
„Trwałość pamięci” to dzieło, które na zawsze zmieniło ludzką wyobraźnię. Pokazuje, że pamięć i marzenia senne są trwalsze niż mechaniczny tykot zegarków, a sztuka potrafi zatrzymać upływający czas na wieki.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Oryginał znajduje się w stałej ekspozycji Museum of Modern Art (MoMA) w Nowym Jorku. Bogate zbiory surrealistycznych dzieł artysty prezentuje Teatr-Muzeum Dalego w Figueres.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Trwałość pamięci”
Zanurz się w hipnotyczny świat surrealizmu i magię płynnego czasu. Nasza autorska kolekcja tekstyliów i toreb z motywem „Trwałości pamięci” Salvadora Dalego to unikatowa propozycja dla osób ceniących tajemnicę, elegancję i polskie mistrzostwo krawieckie.
