Trwałość pamięci – La persistance de la mémoire (The Persistence of Memory) (1931)
Salvador Dalí namalował „Trwałość pamięci” w 1931 roku. To niewielki obraz olejny z miękkimi, rozlewającymi się zegarkami kieszonkowymi na tle wybrzeża Katalonii. Od 1934 roku należy do Museum of Modern Art w Nowym Jorku.
Salvador Dalí (1904–1989), Trwałość pamięci (1931) · Museum of Modern Art, Nowy Jork.
Jak powstała „Trwałość pamięci”?
Obraz powstał w 1931 roku, rok po tym, jak Dalí opracował swoją „metodę paranoiczno-krytyczną”. Polegała ona na świadomym wywoływaniu w sobie halucynacyjnych skojarzeń i przenoszeniu ich na płótno. MoMA przypomina też zdanie artysty, że różnica między nim a szaleńcem polega na tym, że on nie jest szalony.
Sam Dalí łączył obraz miękkich zegarków z serem camembert. Według muzeum nazywał je „camembertem czasu”. Gdy fizyk Ilya Prigogine zapytał go w liście, czy inspiracją była teoria względności Einsteina, Dalí odpisał, że nie, i znów wskazał na ser rozpływający się w słońcu. Dalí sygnował i datował obraz w lewym dolnym rogu.
ArtystaSalvador Dalí (1904–1989)
DziełoTrwałość pamięci (1931) La persistance de la mémoire
Technikaolej na płótnie, 24,1 × 33 cm
Gdzie jest oryginałMuseum of Modern Art, Nowy Jork
Co przedstawia obraz?
Na pierwszym planie leżą twarde przedmioty, które nagle stały się miękkie. Jeden zegarek zwisa z gałęzi suchego drzewa, drugi spływa z krawędzi blatu, trzeci przewiesza się przez dziwną postać leżącą na piasku. W lewym dolnym rogu leży zamknięty pomarańczowy zegarek, po którym chodzą mrówki. Na jednej z tarcz siedzi mucha.
Postać pośrodku, z zamkniętym okiem i długimi rzęsami, MoMA opisuje jako niepokojący wizerunek profilu samego Dalego. W głębi widać złociste klify. To prawdziwe miejsce: wybrzeże Katalonii w pobliżu domu artysty, a dokładniej skały przylądka Cap de Creus. Obraz jest bardzo mały, ma zaledwie 24,1 × 33 cm, ale namalowany został z drobiazgową precyzją.
Co oznaczają miękkie zegarki i mrówki?
Według MoMA miękkie zegarki pokazują świat, w którym czas traci znaczenie i trwałość. Mrówki, częsty motyw u Dalego, oznaczają rozkład, zwłaszcza gdy obsiadają złoty zegarek. Sam Dalí mówił o swoim malarstwie jako o próbie usystematyzowania zamętu, tak by codzienna rzeczywistość straciła wiarygodność.
Historyczka sztuki Dawn Adès widziała w miękkich zegarkach nieświadomy symbol względności czasu i przestrzeni oraz rozpadu stałego porządku świata. To jedna z interpretacji. Dalí sam odrzucał bezpośredni związek z fizyką Einsteina.
Losy obrazu i gdzie go zobaczyć
Obraz pokazano po raz pierwszy w 1932 roku w nowojorskiej galerii Juliena Levy'ego, gdzie sprzedano go za 250 dolarów. W 1934 roku anonimowy darczyńca przekazał go Museum of Modern Art (nr inw. 162.1934). Płótno należy do stałej kolekcji muzeum w Nowym Jorku.
Dalí wrócił do tego motywu ponad dwadzieścia lat później. W 1954 roku namalował „Dezintegrację trwałości pamięci”, w której pejzaż z 1931 roku rozpada się na prostokątne bloki. Ten obraz należy do Salvador Dalí Museum w St. Petersburgu na Florydzie.
