Utagawa Kuniyoshi – Przysłowia Ilustrowane przez Koty

Co oznacza tytuł i kiedy powstała grafika?

Tytuł widnieje w czerwonym kartuszu w prawym górnym rogu: たとえ尽の内, „Tatoe-zukushi no uchi”. Słowo „tatoe” oznacza porównanie lub przysłowie, a „zukushi” zestaw albo wyliczankę. Kuniyoshi Project tłumaczy tytuł jako „Seria przysłów”, a londyński marszand Japanese Prints London jako „Przysłowia ilustrowane przez koty”.

Według Kuniyoshi Project grafika ukazała się w czwartym miesiącu 1852 roku nakładem wydawcy o nazwisku Kagaya Yasubei. Ten sam katalog zwraca uwagę, że znane są trzy arkusze tej kompozycji, ale tytuł ma tylko jeden z nich. Dlatego w niektórych spisach występuje jako dyptyk, choć trafniej opisać ją jako tryptyk. Każdy arkusz ma sygnaturę „Ichiyūsai Kuniyoshi ga”.

Jakie przysłowia pokazują koty?

Marszand Japanese Prints London wymienia na tej grafice m.in. trzy przysłowia: „suszone bonito przed kotem”, „moneta dla kota” i „nawet kot by tego nie zjadł”. Pierwsze opisuje sytuację ryzykowną, bo kot zje przysmak przy pierwszej okazji. Drugie, po japońsku „neko ni koban”, znaczy mniej więcej tyle co polskie „rzucać perły przed wieprze”. Trzecie mówi o czymś zupełnie bezwartościowym.

Na prawym arkuszu widać złotą owalną monetę koban i drewniany tłuczek. Na środkowym kot pochyla się nad małym czarnym stolikiem z miseczkami. Dwa koty noszą brązowe kimona i siedzą jak ludzie. W lewym dolnym rogu przemyka mysz w czerwonym ubranku. Koty mają czerwone chustki na szyjach, a ich sierść jest biała z rudymi i czarnymi łatami.

Skąd wzięły się koty w grafikach Kuniyoshiego?

Kuniyoshi (1798–1861) był znanym miłośnikiem kotów. Japanese Prints London przytacza relację jego ucznia Yoshimune: po pracowni artysty chodziły koty, a gdy któryś umarł, Kuniyoshi posyłał go do pobliskiej świątyni. W domu urządził też buddyjski ołtarzyk dla zmarłych kotów. Inny uczeń, Kawanabe Kyōsai, narysował zagraconą pracownię mistrza z kotami w książce „Kyōsai gadan” z 1887 roku.

Wikipedia wiąże kocie motywy także z reformami Tenpō z lat 1841–1843. Zakazały one przedstawiania aktorów i kurtyzan, a Kuniyoshi zaczął wtedy zastępować ludzi kotami w scenach kabuki i grafikach satyrycznych. Na liście jego prac Wikipedia wymienia arkusz „Cztery koty w różnych pozach ilustrujące japońskie przysłowia”.

Gdzie można zobaczyć tę grafikę?

W otwartych katalogach muzealnych nie udało się potwierdzić, które muzeum przechowuje komplet tej grafiki. Marszand Japanese Prints London określa arkusze tej grafiki jako wyjątkowo rzadkie na rynku. Starsze informacje o odbitkach w Muzeum Narodowym w Tokio i w British Museum nie znalazły potwierdzenia.