Światła Rampy · Prima Ballerina w Blasku Gazowych Latarni
Gwiazda – L'Étoile (1876–1877)
W 1877 roku na trzeciej wystawie impresjonistów w Paryżu Edgar Degas zaprezentował dzieło, które natychmiast uznano za jeden z najbardziej olśniewających i wieloznacznych obrazów epoki. „Gwiazda” (L'Étoile), znana także jako „Tancerka na scenie”, to triumf primabaleriny uchwyconej w kulminacyjnym momencie solowego występu: unosząc się na puencie w wdzięcznej arabesce, kobieta kłania się rozentuzjazmowanej publiczności. Jaskrawe, dolne światło lamp gazowych zalewa jej śnieżnobiałą spódniczkę tutu i satynowy gorset, podczas gdy w mrocznym cieniu kulis czai się złowrogi cień mężczyzny w cylindrze.
Edgar Degas, Gwiazda (L'Étoile / Danseuse sur la scène) (1876–1877) · Zbiory: Musée d'Orsay w Paryżu.
Teatr światła i dramaturgia sceny
W „Gwieździe” Edgar Degas dokonał genialnego przewrotu w operowym malarstwie. Zamiast ukazać całą scenę z perspektywy widza z parteru, umieścił punkt widzenia wysoko, w bocznej loży prosceniowej. Sprawia to, że deski sceniczne wydają się stromo opadać, potęgując wrażenie lotu i dynamiki piruetu.
Oświetlenie gazowe – nowość techniczna XIX wieku – uderza w tancerkę od dołu, z proscenium. To nienaturalne, ostre światło modeluje jej twarz z teatralną wyrazistością, podkreślając szminkę na ustach, zaróżowione policzki i czarną wstążkę na szyi (aksamitkę), która zmysłowo odcina bladą szyję od dekoltu.
Jej ciało zdaje się płynąć w powietrzu jak motyl, unoszone przez szeleszczące warstwy gazy obsypanej drobnymi, sztucznymi kwiatami.
MalarzEdgar Degas (1834–1917)
Dzieło i technikaGwiazda (L'Étoile / Tancerka na scenie) (1876–1877) Pastel na monotypii na papierze
Kolekcja muzealnaMusée d'Orsay Paryż, Francja
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Mężczyzna w cylindrze i paryskie realia
Wnikliwe oko dostrzeże w lewej części kompozycji, tuż za teatralną kulisą, ciemną męską sylwetkę we fraku i cylindrze. Ten z pozoru drugoplanowy detal jest kluczem do społecznego odczytania obrazu.
W ówczesnym Paryżu tancerki baletowe (nazywane „petits rats” – szczurkami operowymi) wywodziły się z najuboższych warstw proletariatu. Zamożni subskrybenci opery – członkowie elitarnego Jockey Clubu – mieli prawo wstępu za kulisy, gdzie szukali sobie młodych kochanek w zamian za finansową protekcję.
Postać w cylindrze przypomina, że za bajkowym blaskiem sceny kryła się brutalna zależność i transakcyjna rzeczywistość paryskiej belle époque.
“
„Kobieta na scenie nie należy do siebie – należy do świateł rampy, do muzyki i do oczu tych, którzy na nią patrzą.”
Perła kolekcji Gustave'a Caillebotte'a
Płótno należało pierwotnie do legendarnej kolekcji malarza i mecenasa Gustave'a Caillebotte'a, który w testamencie zapisał swoje zbiory państwu francuskiemu, przełamując opór akademików i wprowadzając impresjonistów do Luwru.
Dziś „Gwiazda” zdobi sale Musée d'Orsay w Paryżu jako jeden z najbardziej uwielbianych skarbów francuskiego malarstwa. Emanuje czarem, wdziękiem i tajemnicą nocy, która nigdy nie przestaje fascynować.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Oryginał stanowi centralny punkt galerii pasteli Musée d'Orsay w Paryżu. Rysunki przygotowawcze do postaci primabaleriny eksponuje także Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Gwiazda”
Zabłyśnij ponadczasową elegancją paryskiej primabaleriny. Nasza autorska kolekcja z motywem „Gwiazdy” Edgara Degasa przenosi magię świateł rampy, lekkość tiulu i szyk XIX-wiecznej opery wprost do Twoich codziennych stylizacji, uszytych z mistrzowską dbałością w Polsce.
