Krajobraz z kominami – Paysage aux cheminées (Landscape with Smokestacks) (ok. 1890)
Edgar Degas wykonał „Krajobraz z kominami” około 1890 roku, łącząc monotypię z pastelem. Praca pokazuje pagórkowaty pejzaż z kwitnącą łąką i odległymi zabudowaniami, nad którymi unosi się ciemny dym z komina. Oryginał należy do Art Institute of Chicago.
Edgar Degas (1834–1917), Krajobraz z kominami (ok. 1890) · Art Institute of Chicago, Chicago.
Degas i pejzaż: skąd ten nietypowy temat?
Degas jest znany głównie z baletnic i scen z życia Paryża, ale co jakiś czas wracał do pejzażu. Według Art Institute of Chicago w latach 70. i 80. XIX wieku, gdy pejzaż był najważniejszym tematem awangardy, Degas otwarcie niechętnie patrzył na malowanie w plenerze. Dopiero w latach 90. stworzył kilka grup pejzaży, łącząc obserwację z wyobraźnią.
Impulsem była podróż przez Burgundię w 1890 roku. Metropolitan Museum of Art podaje, że w październiku 1890 roku Degas odwiedził burgundzką posiadłość swojego przyjaciela, malarza Pierre'a-Georges'a Jeanniota. W ciągu następnych dwóch lat wykonał około pięćdziesięciu pejzażowych monotypii, które sam nazywał „krajobrazami wyobrażonymi”. Grupę z nich pokazał w 1892 roku w galerii Durand-Ruel w Paryżu.
ArtystaEdgar Degas (1834–1917)
DziełoKrajobraz z kominami (ok. 1890) Paysage aux cheminées (Landscape with Smokestacks)
Technikapastel na monotypii, papier, 31,7 × 41,6 cm
Gdzie jest oryginałArt Institute of Chicago, Chicago
Czym jest monotypia i jak powstała ta praca?
Monotypia to technika, w której obraz maluje się lub rysuje tłustą farbą drukarską na metalowej płycie, a potem odbija na papierze. Zwykle da się zrobić tylko jedną mocną odbitkę. Czasem udaje się też drugą, bledszą, zwaną kopią lub odbitką wtórną. Degas zaczął robić monotypie w połowie lat 70. XIX wieku, a pierwsze kroki stawiał pod okiem przyjaciela, Ludovica-Napoléona Lepica.
W „Krajobrazie z kominami” Degas nałożył pastel na monotypię. Muzeum zaznacza, że tę metodę artysta stosował już od lat 70. Część monotypii zaczynał w plenerze, a inne, być może właśnie tę, tworzył z pamięci. Praca ma 31,7 × 41,6 cm i została wykonana na fakturowanym, kremowym papierze naklejonym brzegami na tekturę.
Co widać na obrazie?
Pierwszy plan wypełnia łąka z kępami żółtych i białych kwiatów. Za nią ciągną się zielono-brązowe, falujące wzgórza, po lewej rośnie grupa drzew. W głębi widać zabudowania z czerwonymi dachami i ciemne wzgórze. W prawym górnym rogu z cienkiego komina unosi się ciemnogranatowa smuga dymu, wyraźnie odcinająca się od jasnego nieba.
Muzeum porównuje te prace z pejzażami Claude'a Moneta. Monet skupiał się na zmiennym świetle i atmosferze, a pejzaże Degasa, choć oparte na doświadczeniu, są według muzeum mroczne i tajemnicze. W lewym dolnym rogu widać czerwoną pieczęć pośmiertnej sprzedaży prac z pracowni artysty.
Losy pracy i gdzie ją zobaczyć
Po śmierci Degasa praca trafiła na aukcję jego spuścizny w paryskiej Galerie Georges Petit w lipcu 1919 roku. W 1932 roku kupili ją Friedrich i Louise Gutmannowie, kolekcjonerzy z Heemstede w Holandii. W 1939 roku Friedrich Gutmann wysłał ją do paryskiego marszanda Paula Graupe. Po wojnie praca przechodziła przez ręce kolejnych właścicieli w Szwajcarii i Nowym Jorku.
W 1998 roku pastel trafił do Art Institute of Chicago dzięki porozumieniu z rodziną Gutmannów, występującą już pod nazwiskiem Goodman, oraz darowiźnie Daniela C. Searle'a. Pracę pokazywano m.in. na wystawie „Degas Landscapes” w Metropolitan Museum of Art w 1994 roku.
