Pelikan dzioborogi – American White Pelican (ok. 1831–1832 (akwarela), plansza wydana w latach 1827–1838)
John James Audubon przedstawił pelikana dzioborogiego, po angielsku American white pelican, na planszy 311 albumu „The Birds of America”. Akwarela, na której oparto rycinę, powstała około 1831–1832 roku i należy do New-York Historical Society w Nowym Jorku. Ptak, przedstawiony w naturalnej wielkości, wypełnia niemal cały arkusz.
John James Audubon (1785–1851), Pelikan dzioborogi (ok. 1831–1832 (akwarela), plansza wydana w latach 1827–1838) · New-York Historical Society, Nowy Jork.
Jak powstała plansza z pelikanem?
Akwarela z pelikanem powstała około 1831–1832 roku. Audubon wykonał ją akwarelą, grafitem, pastelem i czarną kredą, z dodatkiem tuszu, a niektóre fragmenty wydrapywał i zeskrobywał. Arkusz ma 94 na 63,7 cm. Opis muzeum mówi, że przedstawia dorosłego ptaka w szacie letniej.
Przy tej akwareli muzeum odnotowuje też wcześniejszy, wstępny rysunek, w którym tło, a być może także ptaka, wykonał Lehman. Chodzi o George'a Lehmana, którego Audubon zatrudniał do rysowania części gałęzi, podłoży i tła w swoich planszach.
ArtystaJohn James Audubon (1785–1851)
DziełoPelikan dzioborogi (ok. 1831–1832 (akwarela), plansza wydana w latach 1827–1838) American White Pelican (Pelicanus Americanus)
Technikaakwarela, grafit, pastel, czarna kreda i tusz na papierze (studium do planszy), 94 × 63,7 cm (arkusz akwareli)
Gdzie jest oryginałNew-York Historical Society, Nowy Jork
Co widać na planszy?
Plansza pokazuje jednego pelikana stojącego z profilu na brzegu wody. Ptak ma śnieżnobiałe upierzenie, czarne lotki widoczne na złożonym skrzydle, żółtopomarańczowe nogi i ogromny dziób z workiem. Na karku sterczy pęczek jasnych piór. Tło jest ciemne: nocne niebo, drzewa i spokojna woda.
Na górnej krawędzi dzioba widać wyraźną narośl. To charakterystyczny „róg”, który w okresie lęgowym wyrasta u obu płci. Pelikan dzioborogi jest jedynym z ośmiu gatunków pelikanów, które mają taki róg. Ptak zrzuca go po godach i złożeniu jaj, co zgadza się z opisem muzeum, według którego to dorosły ptak w szacie letniej.
Na dole planszy widnieje podpis „American White Pelican”, ówczesna nazwa łacińska „Pelicanus Americanus” i dopisek „Male Adult”, czyli dorosły samiec. W prawym dolnym rogu drobny napis informuje, że planszę rytował, wydrukował i pokolorował R. Havell. W górnych rogach widać oznaczenia „No 63” i „Plate CCCXI”.
Jaki to ptak?
Pelikan dzioborogi (Pelecanus erythrorhynchos) to duży ptak wodny z Ameryki Północnej. Gniazduje w głębi kontynentu, a na zimę przenosi się na południe i nad wybrzeża, aż po Kostarykę. Z dziobem mierzy od 130 do 180 cm. Rozpiętość skrzydeł sięga 240–300 cm, co daje mu drugie miejsce wśród ptaków Ameryki Północnej, po kondorze kalifornijskim.
Waży od 3,5 do 13,6 kg, a sam dziób samca mierzy 29–39 cm. W okresie lęgowym dziób, worek, naga skóra wokół oka i nogi mają intensywnie pomarańczową barwę, a poza nim matowieją. Gatunek opisał naukowo Johann Friedrich Gmelin w 1789 roku.
Album „The Birds of America”, wydawany w latach 1827–1838, przedstawiał ptaki w naturalnej wielkości. Przy tak dużym gatunku oznaczało to, że pelikan wypełnia prawie cały arkusz o formacie zwanym „Double Elephant Folio”.
Gdzie można zobaczyć oryginał?
Akwarela należy do New-York Historical Society w Nowym Jorku (nr inw. 1863.17.311). Towarzystwo przechowuje wszystkie zachowane akwarele przygotowane do „The Birds of America”, kupione w 1863 roku od Lucy Audubon. Drukowane plansze, rytowane, drukowane i kolorowane ręcznie w Londynie przez Roberta Havella juniora, znajdują się w wielu bibliotekach i muzeach na świecie.
