James Audubon – Common American Wildcat

Skąd pochodzi ta tablica z rysiem?

Po zakończeniu „The Birds of America” Audubon wziął się za ssaki Ameryki Północnej. Tak powstało dzieło „The Viviparous Quadrupeds of North America”, czyli „Żyworodne czworonogi Ameryki Północnej”. Tekst naukowy w dużej mierze przygotował pastor i przyrodnik John Bachman z Charleston, przyjaciel Audubona. Dużą część rysunków wykonał syn artysty, John Woodhouse Audubon.

Wielkoformatowe tablice ukazywały się w latach 1845–1848. Ryś otwiera całą serię: na arkuszu widnieje numer zeszytu „No. 1” i numer tablicy „Plate I”. Sama płyta litograficzna jest datowana na 1842 rok, czyli powstała kilka lat przed rozpoczęciem wydawania albumu.

Pod koniec lat czterdziestych XIX wieku zdrowie Audubona wyraźnie się pogarszało. Pracę nad albumem dokończyli jego synowie, a sam artysta zmarł w Nowym Jorku w styczniu 1851 roku.

Co przedstawia litografia i jak ją wykonano?

Na tablicy widać dorosłego rysia rudego w czujnej, przyczajonej pozie. Zwierzę idzie nisko przy ziemi, odwraca głowę w stronę widza i obnaża zęby. Dokładnie oddano cętkowane, rudobrązowe futro, bokobrody i krótki ogon. Tło tworzą trawiaste podłoże, pień drzewa z liśćmi i jasny pejzaż ze wzgórzami.

Pod ilustracją umieszczono napis: „Lynx rufus, Guldenstaed. Common American Wild Cat”, z dopiskiem, że rysunek pokazuje samca w trzech czwartych naturalnej wielkości. W lewym dolnym rogu widnieje sygnatura „Drawn from Nature by J. J. Audubon”, a w prawym nazwa drukarni J. T. Bowena z Filadelfii.

W przeciwieństwie do ptaków z „The Birds of America”, które Robert Havell rytował w miedzi w technice akwatinty, tablice ze ssakami wykonano jako litografie. Odbijał je i kolorował ręcznie warsztat Johna T. Bowena (1801–1856), litografa urodzonego w Anglii i działającego w Filadelfii. Według karty National Gallery of Art arkusz z tamtejszej odbitki ma 54,8 na 69,9 cm.

Ryś rudy, czyli „amerykański żbik”

Angielska nazwa „wild cat” bywa tłumaczona jako „żbik”, ale chodzi o rysia rudego, a nie o europejskiego żbika. Ryś rudy żyje w Ameryce Północnej, od południowej Kanady po środkowy Meksyk. Jest mniej więcej dwa razy większy od kota domowego i mniejszy od rysia kanadyjskiego.

Gatunek łatwo rozpoznać po szarobrązowym lub rudawym, cętkowanym futrze, bokobrodach, czarnych pędzelkach na uszach i krótkim ogonie z czarnymi poprzecznymi pręgami. Wiele z tych cech widać na litografii Audubona.

Gdzie można zobaczyć tę litografię?

To grafika odbijana w wielu egzemplarzach, więc nie ma jednego oryginału. Odbitkę tablicy 1 ma m.in. National Gallery of Art w Waszyngtonie (dar E. J. L. Hallstroma, nr inw. 1951.9.11). Luźną odbitkę przechowuje też biblioteka New-York Historical Society, która opisuje ją jako ręcznie kolorowaną litografię Bowena według rysunku Audubona.