Realizm Polski · Wolność Stepu i Skandal w Zachęcie
Babie lato (1875)
Uznawane za jeden z najwspanialszych i najbardziej bezkompromisowych manifestów polskiego realizmu „Babie lato” Józefa Chełmońskiego z 1875 roku to zachwycający hymn na cześć pierwotnej harmonii człowieka z naturą. Na bezkresnym ukraińskim stepie, pod rozległym, szaro-błękitnym niebem, leży na wznak młoda wiejska pasterka. Jej bose, przybrudzone ziemią stopy, prosta lniana koszula i czerwona spódnica zderzają się z absolutną beztroską i poezją chwili: dziewczyna unosi w górę dłoń, wpatrując się w migoczące w słońcu, unoszone powiewem wiatru srebrzyste nitki babiego lata. Tuż obok niej czuwa czarny kundel, wpatrzony w dal stepu, gdzie pasie się stado bydła.
Józef Chełmoński, Babie lato (1875) · Zbiory: Muzeum Narodowe w Warszawie.
Bose stopy, które zszokowały warszawskie salony
Gdy dwudziestosiedmioletni Józef Chełmoński wystawił „Babie lato” w warszawskiej Zachęcie w 1875 roku, konserwatywna krytyka i publiczność zareagowały oburzeniem. Salonowi koneserzy przyzwyczajeni do wygładzonych, sentymentalnych scenek rodzajowych nie mogli wybaczyć malarzowi, że ukazał wiejską dziewczynę z brudnymi stopami i potarganymi włosami.
Jeden z recenzentów złośliwie radził, by artysta wysłał pasterkę do łaźni, zanim zaprezentuje ją na wystawie. Tymczasem Chełmoński dokonał rewolucji: odrzucił akademickie fałsze, by pokazać polską i ukraińską wieś w całej jej prawdzie biologicznej, soczystej i surowej.
W pozycji leżącej dziewczyny nie ma cienia sztuczności. Chełmoński uchwycił stan głębokiego relaksu i zmysłowej jedności z rozgrzaną ziemią, która dla ludzi stepu była matką i jedynym schronieniem.
MalarzJózef Chełmoński (1849–1914)
Dzieło i technikaBabie lato (1875) olej na płótnie
Kolekcja muzealnaMuzeum Narodowe w Warszawie Warszawa, Polska
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Przestrzeń, wiatr i geniusz hotelu Europejskiego
Płótno powstało w legendarnej pracowni w warszawskim Hotelu Europejskim, którą Chełmoński dzielił ze Stanisławem Witkiewiczem, Antonim Piotrowskim i Adamem Chmielowskim (późniejszym św. Bratem Albertem). W tej enklawie młodej sztuki rodził się nowoczesny polski realizm.
Niezwykłym walorem dzieła jest mistrzostwo pejzażowe: niska linia horyzontu sprawia, że przestrzeń stepu wydaje się nieskończona, a widza otacza powietrze przesycone zapachem suchych traw i rozgrzanej ziemi.
Zrozpaczony brakiem zrozumienia w kraju, Chełmoński wyjechał wkrótce po wystawie do Paryża, gdzie jego bezkompromisowe malarstwo kresowe zdobyło gigantyczny sukces, a marszandzi płacili za jego płótna fortuny.
“
„Chełmoński nie maluje natury z pamięci ani z kajetu. On sam jest tą naturą – pachnie ziemią, wiatrem i końskim potem.”
Ikona polskiego malarstwa w Warszawie
„Babie lato” to jedno z najbardziej kochanych i najczęściej reprodukowanych dzieł w całej historii polskiej kultury.
Eksponowane w Muzeum Narodowym w Warszawie, emanuje niezwykłą świeżością i wolnością. Jest dowodem na to, że prawdziwe arcydzieło rodzi się z odwagi pójścia pod prąd modom i wierności prawdzie rodzimej ziemi.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Arcydzieło znajduje się w Galerii Sztuki XIX Wieku w Muzeum Narodowym w Warszawie (Al. Jerozolimskie 3).
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Babie lato”
Wnieś do swojego domu przestrzeń bezkresnego stepu, ciepło babiego lata i nieskrępowaną wolność polskiego realizmu. Nasza kolekcja z motywem arcydzieła Józefa Chełmońskiego to doskonałe połączenie narodowego dziedzictwa z mistrzowskim wykonaniem w Polsce.
