Realizm Polski · Żywiołowy Pęd i Triumf w Sukiennicach
Czwórka (1881)
Uznawana za absolutny szczyt dynamizmu, ekspresji i technicznego kunsztu w całym malarstwie europejskim XIX wieku, monumentalna „Czwórka” Józefa Chełmońskiego z 1881 roku to dzieło, które dosłownie zapiera dech w piersiach. Cztery potężne konie, zaprzężone w kresowe sanie, pędzą dzikim, oszalałym cwałem wprost na widza przez błotniste, roztopione bezdroża Ukrainy. Grudy ziemi i płaty błota pryskają spod kopyt, nozdrza wierzchowców buchają parą, a stojący w saniach woźnica z rozwianym włosem i batem w uniesionej dłoni z trudem panuje nad tą eksplozją pierwotnej, nieokiełznanej energii.
Józef Chełmoński, Czwórka (Zaprzęg na stepie) (1881) · Zbiory: Muzeum Narodowe w Krakowie (Sukiennice).
Pęd prosto w oczy widza – rewolucja w kadrowaniu
Namalowana w pracowni w Paryżu „Czwórka” była popisem absolutnego geniuszu anatomicznego i perspektywicznego Józefa Chełmońskiego. Artysta zastosował ujęcie frontalne, które w tamtej epoce stanowiło niewiarygodne wyzwanie warsztatowe.
Konie nie biegną w poprzek kadru – pędzą prosto na stojącego przed płótnem odbiorcę. Iluzja ruchu jest tak potężna, że widz odruchowo ma ochotę odskoczyć w bok przed uderzeniem kopyt i pryskającym błotem.
Wielki format obrazu (niemal trzy metry szerokości) potęguje wrażenie monumentalizmu. Każdy z czterech koni ma indywidualny rysunek: od białego siwka z rozszerzonymi w szaleństwie chrapami po karego rumaka rwącego uprząż z żelazną siłą.
MalarzJózef Chełmoński (1849–1914)
Dzieło i technikaCzwórka (Sanie na stepie) (1881) Olej na płótnie
Kolekcja muzealnaMuzeum Narodowe w Krakowie (Sukiennice) Kraków, Polska
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Paryski triumf i powrót do serca Krakowa
W Paryżu obraz wywołał prawdziwą furorę. Francuscy krytycy i amerykańscy milionerzy nie mogli wyjść z podziwu dla słowiańskiego temperamentu Chełmońskiego, który potrafił tchnąć w farbę olejną tak nieokiełznane życie i pęd.
Marszand Adolphe Goupil sprzedawał obrazy Chełmońskiego na pniu za zawrotne sumy, lecz sam artysta tęsknił za ojczyzną. „Czwórka” ostatecznie powróciła do Polski, stając się jednym z założycielskich klejnotów pierwszej narodowej galerii sztuki w krakowskich Sukiennicach.
Kolorystyka dzieła opiera się na surowych, ziemistych tonacjach: szarościach przedwiośnia, brunatnym błocie i ołowianym niebie, które tworzą realistyczne tło dla szalejącej dynamiki zwierzęcych ciał.
“
„Konie Chełmońskiego nie są z farby – one są z krwi, mięśni i ognia. Słychać ich tętent, czuć ich gorący oddech.”
Serce Galerii w Sukiennicach
„Czwórka” to bezdyskusyjnie jedno z najbardziej spektakularnych arcydzieł w dziejach polskiej sztuki narodowej.
Zajmując honorowe miejsce w Sukiennicach w Krakowie (Muzeum Narodowe w Krakowie), obraz ten codziennie zachwyca tysiące turystów z całego globu. Jest wiecznym symbolem nieposkromionej polskiej fantazji, wolności i odwagi.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Arcydzieło zajmuje centralną ścianę w Sali Chełmońskiego w Galerii Sztuki Polskiej XIX Wieku w krakowskich Sukiennicach (Rynek Główny).
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Czwórka”
Poczuj niesamowity pęd, dziką wolność i mistrzowską ekspresję najsłynniejszego zaprzęgu w dziejach polskiego malarstwa. Nasza autorska kolekcja tekstyliów z motywem „Czwórki” Józefa Chełmońskiego to kwintesencja polskiego temperamentu i rzemiosła najwyższej próby.
