Namalowany w 1891 roku w mazowieckiej Kuklówce obraz „Kuropatwy na śniegu” Józefa Chełmońskiego to bezdyskusyjne arcydzieło nastrojowego realizmu i jeden z najbardziej wzruszających portretów polskiej zimy w dziejach sztuki. Pośród bezkresnego, zasypanego puszystym śniegiem pustkowia brnie małe stadko zmarzniętych kuropatw. Wiatr targa ich piórami, a szary, ołowiany zmierzch zaciera granicę między zamarzniętą ziemią a niebem. W tym niemal monochromatycznym, wyciszonym kadrze Chełmoński zawarł bezkresną czułość dla kruchości życia i heroicznego trwania natury w obliczu mrozu i zamieci.
Józef Chełmoński, Kuropatwy na śniegu (1891) · Zbiory: Muzeum Narodowe w Warszawie.
Minimalizm bieli i dramaturgia małych istnień
W „Kuropatwach” Józef Chełmoński zrezygnował z efektownej anegdoty i narracji na rzecz czystego, niemal ascetycznego studium nastroju. Obraz zachwyca nowoczesnym, syntetycznym ujęciem tematu, które wyprzedzało swoją epokę.
Stadko ptaków zostało ukazane z niezwykłą empatią biologiczną. Zbite w ciasną gromadkę kuropatwy brną w głębokim puchu śnieżnym, szukając nasion suchych ziół wystających spod zasp. Każdy ptak ma inny ruch i ułożenie głowy – widać w nich lęk, czujność i wolę przetrwania.
Kompozycja jest zdominowana przez biel śniegu, lecz nie jest to biel martwa. Chełmoński wydobył z niej setki niuansów: chłodne błękity cieni, ciepłe ugry odbitego światła i perłowe szarości, tworząc malarską symfonię zimowej materii.
MalarzJózef Chełmoński (1849–1914)
Dzieło i technikaKuropatwy na śniegu (Kuropatwy) (1891) olej na płótnie
Kolekcja muzealnaMuzeum Narodowe w Warszawie Warszawa, Polska
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Mistyka przyrody i samotność mistrza w Kuklówce
Lata dziewięćdziesiąte XIX wieku to czas najgłębszych mistycznych przeżyć Chełmońskiego. Artysta oddalił się od zgiełku miast, spędzając całe dnie w samotności na mazowieckich łąkach i lasach.
W „Kuropatwach” nie ma śladu obecności człowieka – żadnego domostwa, słupa telegraficznego ani drogi. Jest tylko czysta, dzika przyroda, zdana na własne siły i poddana surowym prawom kosmosu.
Krytycy sztuki, na czele ze Stanisławem Witkiewiczem, uznali ten obraz za absolutne mistrzostwo polskiego pejzażu intymnego, porównując jego subtelność do japońskich drzeworytów i najlepszych dokonań szkoły z Barbizon.
“
„Kto nie widział kuropatw Chełmońskiego na śniegu, ten nie wie, jak brzmi najgłębsza cisza polskiej zimy.”
Skarb galerii warszawskiej
Płótno „Kuropatwy na śniegu” to jeden z najwspanialszych obrazów w kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie. Swoim wyciszeniem i doskonałością warsztatową budzi w widzach głębokie poczucie spokoju i zadumy.
Dzieło przypomina o kruchości i pięknie życia, które potrafi trwać i zachować godność nawet pośród najsroższej zimy.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Arcydzieło można podziwiać w stałej ekspozycji Muzeum Narodowego w Warszawie (Galeria Sztuki XIX Wieku).
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Kuropatwy na śniegu”
Wprowadź do swojego wnętrza nastrojową ciszę, szlachetny chłód zimowej bieli i poetyckie piękno polskiej natury. Nasza autorska kolekcja z motywem „Kuropatw na śniegu” Józefa Chełmońskiego to propozycja dla miłośników wyciszenia, elegancji i polskiego kunsztu.
