Rafael Santi namalował fresk „Triumf Galatei” około 1512 roku w rzymskiej willi bankiera Agostina Chigiego, znanej dziś jako Villa Farnesina. Fresk przedstawia nimfę morską Galateę na muszli ciągniętej przez delfiny, w otoczeniu trytonów, nereid i amorków. Można go oglądać na miejscu, w Loggii Galatei.
Rafael Santi (1483–1520), Triumf Galatei (ok. 1512) · Villa Farnesina, Rzym.
Dla kogo powstał fresk „Triumf Galatei”?
Zleceniodawcą był Agostino Chigi, bankier ze Sieny, jeden z najbogatszych ludzi swoich czasów. Willę zbudował dla niego w latach 1509–1512 Baldassarre Peruzzi. W 1579 roku posiadłość przeszła na kardynała Alessandra Farnese i od tego rodu pochodzi jej dzisiejsza nazwa.
Fresk Rafaela zdobi loggię na parterze, pomyślaną pierwotnie jako otwarta galeria. Sklepienie pomalował w 1511 roku Peruzzi, umieszczając na nim horoskop Chigiego. Zimą 1511–1512 Sebastiano del Piombo namalował w lunetach sceny z „Metamorfoz” Owidiusza. Jest też autorem postaci cyklopa Polifema, który z sąsiedniego pola patrzy w stronę Galatei Rafaela.
ArtystaRafael Santi (1483–1520)
DziełoTriumf Galatei (ok. 1512) Trionfo di Galatea
Technikafresk, 295 × 225 cm
Gdzie jest oryginałVilla Farnesina, Rzym
Jaki mit przedstawia Rafael?
Galatea była nereidą, czyli nimfą morską. Kochała pasterza Akisa, a zakochany w niej cyklop Polifem zabił rywala. Opowieść znana jest z sielanek Teokryta i „Metamorfoz” Owidiusza, a Rafael mógł korzystać też z „Stanz” Angela Poliziana.
Rafael nie pokazał jednak ani zalotów, ani zabójstwa. Namalował apoteozę Galatei, jej triumfalny przejazd po morzu. Dlatego właściwy tytuł fresku to „Triumf Galatei”. Sąsiedztwo Polifema dopowiada resztę historii.
Co widać na fresku?
Galatea płynie na rydwanie z muszli, ciągniętym przez dwa delfiny, którymi kieruje chłopiec Palajmon. Wokół niej trytony i nereidy tworzą orszak. Po lewej tryton porywa morską nimfę, a za nimi inny dmie w muszlę jak w trąbę. W górze trzy amorki mierzą z łuków w stronę Galatei, a czwarty, ukryty za chmurą, trzyma wiązkę strzał i tylko się jej przygląda.
Formy niektórych postaci morskich nawiązują do Michała Anioła, a jasne barwy i dekoracyjność do starożytnego malarstwa rzymskiego. Fresk ma wymiary 295 × 225 cm. Dawniej część pracy przypisywano pomocnikom, m.in. Giuliowi Romanowi, ale po XX-wiecznych konserwacjach uznaje się go za dzieło w całości wykonane przez Rafaela.
Kto pozował do Galatei?
Pojawiały się przypuszczenia, że modelką była kurtyzana Imperia, ukochana Chigiego. Giorgio Vasari pisał jednak, że Galatea miała przedstawiać idealne piękno, a nie konkretną osobę.
Podobnie mówi list do Baldassarego Castiglionego, przypisywany Rafaelowi. Malarz pisze w nim, że aby namalować piękną kobietę, musiałby zobaczyć wiele pięknych kobiet, a ponieważ brakuje dobrych sędziów i pięknych modelek, posługuje się „pewną ideą, która przychodzi mu na myśl”. Fresk można oglądać w Villi Farnesinie w Rzymie, w sali zwanej Loggią Galatei.
