Rafael Santi namalował „Trzy Gracje” około 1504–1505 roku, jako młody malarz z Urbino. To niewielki obraz olejny na desce przedstawiający trzy nagie kobiety z jabłkami w dłoniach, na tle pejzażu. Oryginał należy do Musée Condé w zamku Chantilly pod Paryżem.
Rafael Santi (1483–1520), Trzy Gracje (ok. 1504–1505) · Musée Condé, Chantilly.
Kiedy i gdzie powstały „Trzy Gracje”?
Dokładnej daty nie znamy. Francuski katalog zbiorów muzealnych Joconde podaje około 1504 lub 1505 roku. Obraz powstał więc na początku kariery Rafaela, kilka lat po tym, jak terminował u Perugina. Prawdopodobnie namalował go w Urbino, po krótkim pobycie we Florencji pod koniec 1504 roku.
To bardzo mały obraz, olej na desce topolowej o boku około 17 cm. Taki sam format ma „Sen rycerza” Rafaela z National Gallery w Londynie. Oba obrazy pojawiają się po raz pierwszy w inwentarzu kolekcji Borghese z 1633 roku.
ArtystaRafael Santi (1483–1520)
DziełoTrzy Gracje (ok. 1504–1505) Le tre Grazie
Technikaolej na desce topolowej, ok. 17 × 17 cm
Gdzie jest oryginałMusée Condé, Chantilly
Co przedstawia obraz?
Trzy nagie postacie stoją obok siebie, objęte ramionami. Środkowa jest odwrócona tyłem, dwie skrajne zwrócone przodem. Każda trzyma czerwoną kulę, którą zwykle odczytuje się jako jabłko. W tle rozciąga się spokojny pejzaż ze zbiornikiem wody i łagodnymi wzgórzami. Kobiety mają korale na szyi i ozdoby we włosach.
Wzór kompozycji pochodzi z antyku. Często podaje się, że Rafael znał rzymską marmurową grupę Gracji z Biblioteki Piccolominich przy katedrze w Sienie, ale część badaczy uważa, że mógł korzystać z innych wzorów. Według Jamesa Patricka to pierwszy raz, gdy Rafael przedstawił kobiecy akt jednocześnie z przodu i z tyłu.
Badania techniczne pokazały, że malarz zmieniał kompozycję w trakcie pracy. Pierwotnie tylko postać po lewej trzymała jabłko, a układ dłoni pozostałych był inny.
Gracje czy Hesperydy? Co znaczą jabłka?
Tradycyjny tytuł odnosi się do Charyt, czyli Gracji, córek Zeusa, uosabiających wdzięk i piękno. Ta interpretacja nie jest jednak jedyna. Erwin Panofsky uznał, że obraz tworzył parę ze „Snem rycerza”, a kobiety to Hesperydy z ogrodu złotych jabłek, które dają nieśmiertelność.
Inni badacze widzą w postaciach towarzyszki Wenus, a w jabłkach nagrodę za cnotę bohatera z drugiego obrazu. Pojawiła się też teza, że oba obrazy mówią o cnotach kobiecych i męskich i mogły powstać z okazji ślubu. Żadna z tych interpretacji nie jest rozstrzygnięta.
Jak obraz trafił do Chantilly?
Do końca XVIII wieku obraz należał do rodu Borghese w Rzymie. Około 1800 roku kupił go Henry Reboul, a później przeszedł przez ręce marszanda Samuela Woodburna, malarza sir Thomasa Lawrence'a i lorda Dudleya. Ostatnim prywatnym właścicielem był Henryk Orleański, książę d'Aumale.
Książę włączył „Trzy Gracje” do swojej kolekcji w zamku Chantilly, którą w 1886 roku przekazał Instytutowi Francji. Obraz można oglądać w Musée Condé, w zamku Chantilly.
