Powrót syna marnotrawnego – De terugkeer van de verloren zoon (ok. 1663–1665)
Rembrandt van Rijn namalował „Powrót syna marnotrawnego” w ostatnich latach życia, w latach 60. XVII wieku. Obraz przedstawia scenę z przypowieści z Ewangelii według św. Łukasza: syn klęczy przed ojcem, który obejmuje go dłońmi. Oryginał należy do Ermitażu w Sankt Petersburgu.
Rembrandt van Rijn (1606–1669), Powrót syna marnotrawnego (ok. 1663–1665) · Ermitaż, Sankt Petersburg.
Kiedy Rembrandt namalował „Powrót syna marnotrawnego”?
Ermitaż datuje obraz na lata 1663–1665. W literaturze spotyka się też szersze datowanie, na lata 1661–1669. Uważa się, że to jedno z ostatnich dzieł Rembrandta, który zmarł w Amsterdamie w 1669 roku.
Temat towarzyszył malarzowi przez całe życie. W 1636 roku wykonał akwafortę z powrotem syna marnotrawnego, inspirowaną drzeworytem Maartena van Heemskercka, a około 1637 roku namalował „Syna marnotrawnego w karczmie”. Z 1642 roku pochodzi rysunek na ten sam temat. Późne płótno ma 262 na 205 cm.
ArtystaRembrandt van Rijn (1606–1669)
DziełoPowrót syna marnotrawnego (ok. 1663–1665) De terugkeer van de verloren zoon
Technikaolej na płótnie, 262 × 205 cm
Gdzie jest oryginałErmitaż, Sankt Petersburg
Jaką historię opowiada obraz?
Przypowieść z 15. rozdziału Ewangelii według św. Łukasza mówi o młodszym synu, który zażądał swojej części majątku, roztrwonił ją i w nędzy wrócił do domu, gotów pracować jako sługa. Ojciec przyjmuje go z radością i wyprawia ucztę. Starszy syn, który zawsze był posłuszny, ma o to żal.
Rembrandt pokazuje chwilę powrotu. Wynędzniały syn klęczy, wtulony w ojca. Ojciec kładzie mu dłonie na plecach. Badacze zwracają uwagę, że lewa dłoń wygląda na większą i bardziej męską, a prawa na delikatniejszą.
Kto stoi obok ojca i syna?
Po prawej stronie stoi wysoki mężczyzna ze splecionymi dłońmi, zwykle utożsamiany ze starszym bratem. Przygląda się scenie z dystansu. Obok siedzi mężczyzna, którego strój wskazuje na zamożność. Bywa uznawany za zarządcę majątku lub poborcę. W głębi, ledwo widoczna w mroku, stoi kobieta, być może matka. Tożsamość postaci drugoplanowych jest przedmiotem sporów.
Obraz odczytuje się jako opowieść o miłosierdziu, przebaczeniu i powrocie do domu. Holenderski ksiądz Henri Nouwen, który zobaczył płótno w Ermitażu w 1986 roku, poświęcił mu książkę „The Return of the Prodigal Son” (1992). Pisał w niej, że Rembrandt utożsamiał się z oboma synami z przypowieści.
Amerykański historyk sztuki H. W. Janson nazwał to płótno być może najbardziej poruszającym obrazem Rembrandta i zwracał uwagę na jego „czułą ciszę”. Rosenberg i współautorzy pisali o monumentalnym obrazie, w którym Rembrandt ujął temat miłosierdzia z niezwykłą powagą.
Jak obraz trafił do Ermitażu?
Według Ermitażu obraz kupiono w Paryżu w 1767 roku dla cesarzowej Katarzyny II, z kolekcji francuskiego księcia. Od tego czasu jest w zbiorach petersburskiego muzeum.
Brytyjski historyk sztuki Kenneth Clark pisał, że ci, którzy widzieli oryginał w Petersburgu, mogą być usprawiedliwieni, jeśli uznają go za największy obraz, jaki kiedykolwiek namalowano.
