Sofonisba Anguissola – książę Alessandro Farnese

Kim był Alessandro Farnese i co robił w Madrycie?

Alessandro Farnese urodził się w 1545 roku w Rzymie, a zmarł w 1592 roku w Arras. Był synem Ottavia Farnese, księcia Parmy, i Małgorzaty Austriaczki, a więc wnukiem cesarza Karola V. W latach 1559–1565 wychowywał się na dworze swojego wuja, króla Hiszpanii Filipa II. Później został księciem Parmy i Piacenzy.

Sofonisba Anguissola przyjechała do Madrytu zimą 1559/1560 roku. Filip II sprowadził ją jako damę dworu i nauczycielkę malarstwa młodej królowej Elżbiety Walezjuszki. W kolejnych latach malowała wiele oficjalnych portretów członków rodziny królewskiej i ich otoczenia. Portret Alessandra zalicza się do pierwszych lat jej pobytu w Hiszpanii.

Co widać na portrecie?

Chłopiec patrzy na widza spokojnie i uważnie. Ma jasną cerę, a twarz jest modelowana bardzo delikatnym światłocieniem. Nosi czarny beret ozdobiony perłami i białym piórem, białą kryzę oraz złocisty kaftan zapinany na rząd guzików. Na ramieniu leży płaszcz podbity gronostajami, z charakterystycznymi czarnymi ogonkami na białym futrze. Gronostaj był znakiem wysokiej pozycji.

Malarka starannie oddała różne tkaniny i faktury: miękkie futro, sztywną kryzę, połysk guzików. Ciemne tło sprawia, że jasna twarz i złoto stroju wyraźnie się wyróżniają.

Czy portret na pewno namalowała Anguissola?

National Gallery of Ireland kupiła obraz w 1864 roku jako dzieło Alonsa Sáncheza Coello, nadwornego portrecisty Filipa II. Późniejsze badania doprowadziły do przypisania go Sofonisbie Anguissoli. Po zmianie atrybucji okazało się, że był to pierwszy obraz autorstwa kobiety, który trafił do zbiorów dublińskiej galerii.

Atrybucja nie jest jednak przyjmowana przez wszystkich badaczy. Pinacoteca Nazionale w Bolonii, która pokazywała obraz w ramach wymiany z Dublinem, przypisuje go Anguissoli. Wskazuje też, że malarka przerobiła wcześniejszy portret Alessandra pędzla Anthonisa Mora, przechowywany w Galleria Nazionale w Parmie. Ciemne tony Mora zastąpiła bielą, złotem i srebrem. Smutnego chłopca z tamtego wizerunku zamieniła w eleganckiego nastoletniego księcia.

Gdzie można zobaczyć obraz?

Portret należy do National Gallery of Ireland w Dublinie (nr inw. NGI.17). To olej na płótnie o wymiarach 107 × 79 cm. Na grafice produktów widać fragment obrazu z twarzą księcia, beretem, kryzą i gronostajowym futrem.