Vincent Van Gogh – Czaszka z palącym się papierosem
Antwerpski Bunt · Memento Mori z Palącym się Papierosem
Czaszka z palącym się papierosem (1886)
Zimą na przełomie 1885 i 1886 roku w murach konserwatywnej Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Antwerpii trzydziestodwuletni Vincent van Gogh stworzył jedno z najbardziej zuchwałych, makabrycznych i przewrotnych dzieł w swojej wczesnej karierze. „Czaszka z palącym się papierosem” to szyderczy bunt przeciwko akademickiej nudzie: ludzka czaszka, tradycyjnie służąca studentom do żmudnych ćwiczeń anatomicznych, trzyma w wyszczerzonych zębach tlący się niedopałek papierosa, z którego unosi się strużka sinego dymu. To czarny humor, ironiczne memento mori i młodzieńczy gest sprzeciwu wobec skostniałych reguł.
Vincent van Gogh, Czaszka z palącym się papierosem (Kop van een skelet met brandende sigaret) (1886) · Zbiory: Van Gogh Museum w Amsterdamie.
Antwerpska akademia i bunt przeciwko gipsom
Pobyt Vincenta van Gogha w Antwerpii był krótki i burzliwy. Artysta zapisał się na zajęcia w tamtejszej akademii, mając nadzieję na doszlifowanie rysunku postaci. Zamiast tego zastał skostniały system nauczania, w którym profesorowie zmuszali dorosłych twórców do wielotygodniowego kopiowania martwych gipsowych odlewów i szkieletów.
Frustracja Vincenta narastała z każdym dniem. Jako artysta pragnący chwytać żywe, pulsujące emocje, nie znosił pedantycznej akademickiej sztuczności. Płótno z czaszką powstało jako spontaniczny, kpiarski żart namalowany w pracowni po godzinach.
Wkładając w zęby kościotrupa zapalonego papierosa, malarz ożywił martwy rekwizyt, nadając mu bezczelny, niemal ludzki grymas zadowolenia.
MalarzVincent van Gogh (1853–1890)
Dzieło i technikaCzaszka z palącym się papierosem (1886) olej na płótnie
Kolekcja muzealnaVan Gogh Museum Amsterdam, Holandia
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Tradycja vanitas i autobiograficzny cień
Choć obraz zrodził się z żartu, tkwi w nim głębokie zakorzenienie w XVII-wiecznej tradycji holenderskiego malarstwa vanitas, w którym czaszki i klepsydry przypominały o kruchości doczesnego życia. Jednak u Van Gogha powaga została zastąpiona jadowitą ironią.
W dziele tym można dopatrzyć się także wątków autobiograficznych. W tamtym okresie Vincent żył w skrajnej nędzy, odżywiając się niemal wyłącznie chlebem, kawą i wypalając niezliczone ilości tytoniu, co doprowadziło go do ruiny zdrowotnej i utraty zębów.
Czaszka paląca tytoń była więc poniekąd autoironicznym portretem samego malarza – człowieka wyniszczonego przez nałóg i biedę, lecz wciąż nieposłusznego i pełnego buntowniczego ognia.
“
„Zrozumieć prawdziwe życie to buntować się przeciwko skostniałym formom, które odbierają duszy ogień i wolność tworzenia.”
Młodzieńcza prowokacja w Amsterdamie
„Czaszka z palącym się papierosem” to fascynujące okno na wczesny okres twórczości Van Gogha, tuż przed jego wyjazdem do Paryża i zachwytem nad impresjonizmem. Pokazuje jego niebywałą odwagę, zmysł satyry i bezkompromisowy charakter.
Obraz w amsterdamskim Van Gogh Museum cieszy się gigantyczną popularnością, szczególnie wśród młodszego pokolenia. Rozbawia, intryguje i prowokuje do myślenia, dowodząc, że wielki mistrz miał w sobie duszę prawdziwego rockandrollowca.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Oryginalny obraz znajduje się w stałej ekspozycji Van Gogh Museum w Amsterdamie. Drugą znaczącą kolekcję wczesnych dzieł mistrza posiada Kröller-Müller Museum w Otterlo.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Czaszka z palącym się papierosem”
Dodaj swojemu stylowi rockowego pazura, bezkompromisowego humoru i buntowniczej energii wczesnego Van Gogha. Nasza kolekcja akcesoriów z motywem „Czaszki z papierosem” to odważna propozycja dla indywidualistów, wykonana z mistrzowską precyzją w Polsce.
