Stanisław Ignacy Witkiewicz namalował ten młodzieńczy autoportret farbami olejnymi w 1913 roku w Zakopanem. Artysta pokazał siebie w czarnej marynarce na tle zielonej kotary i pomarańczowej ściany, obok martwej natury z owocami. Obraz należy do Muzeum Narodowego w Warszawie.
Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy) (1885–1939), Autoportret, 1913 (1913) · Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa.
Kiedy Witkacy namalował ten autoportret?
Obraz powstał w 1913 roku w Zakopanem, dokąd rodzina Witkiewiczów przeniosła się w 1890 roku. Artysta był wtedy jeszcze przed wyjazdem na wyprawę z Bronisławem Malinowskim i przed latami spędzonymi w Rosji. W prawym dolnym rogu, na obrusie, widnieje podpis „Ignacy Witkiewicz” i data 1913.
Muzeum Narodowe w Warszawie przypomina, że Witkacy wracał do autoportretu wiele razy przez blisko czterdzieści lat pracy. Ten obraz pokazuje go kilka lat przed ogłoszeniem teorii Czystej Formy.
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa
Co przedstawia autoportret z 1913 roku?
Witkiewicz ujął siebie w popiersiu. Ma na sobie czarną sztruksową marynarkę, białą koszulę i ciemnozielony krawat. Twarz jest pociągła i poważna, modelowana zielonkawym cieniem, a ciemne, gęste brwi i wydłużony nos nadają jej wyrazisty charakter. Jedną dłoń artysta przyłożył do piersi.
Po prawej stronie stoi na stoliku martwa natura: jabłka i inne barwne owoce na białym obrusie oraz ciemny dzban z suszonymi liśćmi i jarzębiną. Martwa natura jest ucięta krawędzią obrazu. Tło dzieli się na dwa pionowe pola: zieloną kotarę po lewej i czerwono-pomarańczową ścianę po prawej. Czerń marynarki równoważy ten silny kontrast barw dopełniających.
Skąd taki dobór kolorów?
Według opisu muzeum w tym obrazie Witkiewicz zbliża się do rozwiązań barwnych, które rozwinął w późniejszej twórczości. Szukał harmonii opartych na zestawieniu barw dopełniających i budował płaską, umowną przestrzeń. Swoją teorię Czystej Formy ogłosił kilka lat później, w 1919 roku, w książce „Nowe formy w malarstwie i wynikające stąd nieporozumienia”.
Za mistrza uważał Paula Gauguina. Podziw dla francuskiego malarza zaszczepił mu Władysław Ślewiński, który był dla młodego Witkiewicza pierwszym łącznikiem z nowymi prądami w sztuce europejskiej. Witkiewicz sam odwiedził Francję w 1908 i 1911 roku. Gauguinowi zawdzięczał żywszą i cieplejszą paletę, wyraźny kontur, płaskie, dekoracyjne plamy koloru i rezygnację z iluzji głębi.
Gdzie można zobaczyć oryginał?
Obraz należy do Muzeum Narodowego w Warszawie i jest częścią kolekcji malarstwa po 1914 roku. To olej na płótnie o wymiarach 60 na 79 cm. W 2022 roku pokazano go na wystawie „Witkacy. Sejsmograf epoki przyspieszenia”. Karta obrazu z opisem i zdjęciem jest dostępna w katalogu cyfrowym muzeum.
