Stanisław Ignacy Witkiewicz, czyli Witkacy, namalował „Walkę” w latach 1921–1922. To obraz olejny na płótnie o wymiarach 99 × 108 cm, pełen splątanych, zdeformowanych postaci w intensywnych barwach. Oryginał należy do zbiorów Muzeum Sztuki w Łodzi.
Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy) (1885–1939), Walka (1921–1922) · Muzeum Sztuki w Łodzi, Łódź.
Kiedy i w jakich okolicznościach powstała „Walka”?
Obraz pochodzi z okresu, który biografowie Witkacego nazywają formistycznym. Po powrocie z Rosji artysta od 1918 roku intensywnie malował i pisał, a w tym czasie związał się z grupą formistów i wystawiał razem z nią, głównie w krakowskim Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych. Mieszkał wtedy w Zakopanem.
W 1919 roku wydał książkę „Nowe formy w malarstwie i wynikające stąd nieporozumienia”, w której wyłożył Teorię Czystej Formy. W 1921 roku ukazał się jego tekst „O Czystej Formie”. „Walka”, datowana na lata 1921–1922, powstała więc w czasie, gdy Witkacy budował swoją teorię i jednocześnie sprawdzał ją w praktyce na płótnie.
Na płótnie kłębi się kilka postaci, które trudno od siebie oddzielić. Ich ciała są wydłużone, powykręcane i pocięte falistymi plamami koloru. Dominują żółcie, czerwienie, zielenie i błękity, a ciemne partie tła wciskają się między figury. Nie ma tu przestrzeni w zwykłym sensie, wszystko rozgrywa się na jednej, gęsto wypełnionej płaszczyźnie.
Kilka szczegółów przyciąga wzrok. W prawym górnym rogu ciemna dłoń trzyma ostry, niebieski kształt przypominający ostrze. U dołu po prawej widać czerwoną twarz z wyszczerzonymi zębami, a po lewej u góry głowę przypominającą ptasią. Środek kompozycji zajmuje żółte, wygięte ciało pochylone nad innymi postaciami. Tytuł podpowiada temat, ale obraz nie opowiada konkretnej historii.
Wcześniejszy opis na naszej stronie podawał, że to pastel. To nieprawda: według danych udostępnionych przez Muzeum Sztuki w Łodzi w Google Arts & Culture jest to obraz olejny.
Jak czytać „Walkę” w świetle Teorii Czystej Formy?
Według Witkacego w malarstwie najważniejsza jest Czysta Forma, czyli układ kształtów i barw, który działa bezpośrednio na wrażliwość widza i budzi w nim to, co nazywał „uczuciami metafizycznymi”. Przedstawiony temat jest w tym ujęciu sprawą drugorzędną.
Dlatego w „Walce” nie warto szukać konkretnej bitwy czy znanych postaci. Ruch, napięcie i zderzenie form są tu ważniejsze niż anatomia. Dawne opisy obrazu, które przypisywały mu konkretne symbole lub cytaty artysty, nie mają potwierdzenia w źródłach, dlatego ich tu nie powtarzamy.
Gdzie można zobaczyć oryginał i co było dalej z malarstwem Witkacego?
„Walka” znajduje się w kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi. Dane o obrazie (daty, technika, wymiary) muzeum udostępnia w serwisie Google Arts & Culture. Wcześniejsza wersja naszej strony błędnie umieszczała obraz w Słupsku.
Kilka lat po namalowaniu „Walki”, w połowie lat dwudziestych, Witkacy zrezygnował z malarstwa olejnego. Uznał, że malarstwo nie jest już w stanie wyrażać Czystej Formy, i skupił się na portretach pastelowych wykonywanych w ramach „Firmy Portretowej S.I. Witkiewicz”. Kompozycje olejne takie jak „Walka” są więc świadectwem krótkiego, ale bardzo intensywnego etapu jego twórczości.
