Obraz „Dwie głowy” Witkacy namalował farbami olejnymi w 1920 roku. Przedstawia mężczyznę i kobietę ujętych do pasa, otoczonych mocnymi plamami czerwieni, zieleni i fioletu. Oryginał należy do Muzeum Sztuki w Łodzi.
Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy) (1885–1939), Dwie głowy (1920) · Muzeum Sztuki, Łódź.
Kiedy powstały „Dwie głowy”?
Obraz pochodzi z 1920 roku. W prawym dolnym rogu widnieje sygnatura z datą, a Wikidata notuje napis „Witkacy 1920 / VI”, co wskazuje na czerwiec. Witkacy malował wtedy obrazy olejne według swojej teorii Czystej Formy. Rok wcześniej, w 1919 roku, wydał książkę „Nowe formy w malarstwie i wynikające stąd nieporozumienia”, a z grupą Formistów organizował wtedy wystawy.
Płótno ma 70 na 100 cm. Obraz trafił do Muzeum Sztuki w Łodzi w 1932 roku jako dar i od tego czasu jest w jego zbiorach (nr inw. MS/SN/M/48).
Na obrazie są kobieta i mężczyzna, ale muzeum zaznacza, że nie wiadomo, kim są. Mężczyzna przypomina samego artystę, jednak nigdy nie potwierdzono, że to autoportret. Dlatego obrazu nie należy przedstawiać jako pewnego portretu Witkacego z konkretną kobietą.
Kobieta siedzi zamyślona, z głową wspartą na dłoni. Drugą ręką trzyma oparcie kanapy, a na szyi ma długi sznur niebieskich korali. Mężczyzna ma na sobie marynarkę i niebieski krawat. Jedną dłoń wsunął pod klapę marynarki, drugą trzyma za głową. Postacie są blisko siebie, ale nie patrzą na siebie.
Jak zbudowana jest kompozycja?
Formy są obwiedzione czarnym konturem i namalowane ekspresyjnymi, drżącymi pociągnięciami pędzla. Dużo tu linii ukośnych i falistych, przez co scena wydaje się niespokojna. Witkacy zestawił kolory na zasadzie kontrastu: czerwień z zielenią i żółć z fioletem. Obraz nie jest abstrakcyjny, ale ciała i tło traktuje jako układ płaszczyzn.
Anna Nawrot w publikacji Muzeum Sztuki z 2012 roku zwraca uwagę, że w tym podwójnym portrecie najważniejsza jest kompozycja. Według Czystej Formy obraz miał wywołać w widzu przeżycie metafizyczne. Kompozycja miała być jednocześnie spójna i skomplikowana albo nieharmonijna.
Gdzie można zobaczyć oryginał?
„Dwie głowy” należą do kolekcji sztuki XX i XXI wieku Muzeum Sztuki w Łodzi. Karta obrazu z opisami i zdjęciem jest dostępna w internetowym katalogu zbiorów muzeum. Obraz jest też dostępny w Google Arts & Culture.
W 2022 roku pokazano go na wystawie „Witkacy. Sejsmograf epoki przyspieszenia” w Muzeum Narodowym w Warszawie. Wcześniej reprodukowano go m.in. w katalogu wystawy zbiorów łódzkiego muzeum w Centre Georges Pompidou w Paryżu w 1983 roku.
